Thu phí tác quyền âm nhạc: Cách thu như thế nào mới là điều đáng quan tâm

MY-TAM_DAU-CHI-RIENG-EM_LIVE-1

VH- “Trên thực tế hiện nay, hoạt động nghệ thuật biểu diễn đang diễn ra rất sôi nổi. Tuy nhiên, vấn đề bảo vệ quyền của nghệ sĩ biểu diễn âm nhạc VN đã được đề cập trong Luật Sở hữu trí tuệ nhưng lại không mấy được quan tâm”, đó là một phần nội dung quan trọng được đưa ra thảo luận tại “Diễn đàn bản quyền Việt Nam – Hàn Quốc năm 2017” diễn ra ngày 28.9.

Trên thế giới, các tổ chức đại diện tập thể ở Việt Nam (CMO) có lịch sử phát triển lâu đời và đóng vai trò rất quan trọng trong việc đưa các quy định của pháp luật về bản quyền đi vào đời sống. Tại Việt Nam, các tổ chức CMO mới được hình thành, non trẻ và được ít người biết đến. Theo khoản 1, điều 56 Luật Sở hữu trí tuệ: “Tổ chức đại diện tập thể quyền tác giả, quyền liên quan là tổ chức phi lợi nhuận do các tác giả, chủ sở hữu quyền tác giả, chủ sở hữu quyền liên quan thỏa thuận thành lập, hoạt động theo quy định của pháp luật để bảo vệ quyền tác giả, quyền liên quan”.

Đến nay, Việt Nam đã có một số tổ chức đại diện tập thể đi vào hoạt động và bước đầu thu được những thành công nhất định, trong đó Hội Bảo vệ quyền của nghệ sĩ biểu diễn âm nhạc Việt Nam (APPA) là một trong những tổ chức đại diện tập thể ra đời muộn nhất (tháng 2.2016). Tuy nhiên, sau 18 tháng hoạt động, đến nay APPA đã tiến hành học hỏi kinh nghiệm của các tổ chức nước ngoài; tham gia các cuộc hội thảo do cơ quan quản lý nhà nước tổ chức để có thêm hiểu biết và kinh nghiệm; xây dựng cơ sở thu phí quyền liên quan để bảo vệ quyền lợi cho nghệ sĩ biểu diễn với sự hỗ trợ của luật sư; làm việc với các đoàn nghệ thuật để phát triển hội viên.

Chia sẻ về những khó khăn sau hơn một năm hoạt động, NSND Thanh Hoa, Chủ tịch APPA cho rằng: Bất kỳ tổ chức nào cũng hi vọng bảo vệ quyền cho các hội viên của mình nhiều nhất. Tuy nhiên, đối với Việt Nam, ý thức của người dân cũng chưa thực sự hiểu được trách nhiệm phải trả quyền lợi cho người biểu diễn. Nói là sản phẩm nhưng là trí tuệ của nghệ sĩ. Cho nên, thu là đúng nhưng cách thu như thế nào là một vấn đề. Thu là đúng nhưng thu như thế nào, để làm cho người ta trả tiền mình cảm thấy đồng tiền đó là minh bạch, đến đúng người được ủy quyền mới là điều đáng quan tâm”, NSND Thanh Hoa khẳng định.

Cũng theo NSND Thanh Hoa, trong Luật Sở hữu trí tuệ ai được hưởng phải rõ ràng bởi trong Luật Sở hữu trí tuệ chưa rõ trách nhiệm người phải trả là ai…

Đồng tình với ý kiến của NSND Thanh Hoa, ông Phạm Vũ Khánh Toàn, Văn phòng Luật sw Phạm và Liên danh cho rằng, trong Luật Sở hữu Trí tuệ có một số bất cập trong việc thực quyền của người biểu diễn. Cụ thể, tại Điều 29 nêu rõ: “Người biểu diễn đồng thời là chủ đầu tư thì có các quyền nhân thân và các quyền tài sản đối với cuộc biểu diễn; trong trường hợp người biểu diễn không đồng thời là chủ đầu tư thì người biểu diễn có quyền nhân thân và chủ đầu tư có quyền tài sản đối với cuộc biểu diễn”. Với quy định này, thì người biểu diễn sẽ hầu như không có quyền tài sản của họ, bởi vì các nghệ sĩ biểu diễn thường không phải là chủ đầu tư của chương trình biểu diễn. Chính vì thế, theo ông Hoàng Thái Dũng, Phó Giám đốc NXB Văn hóa Dân tộc, khi sản xuất một chương trình ghi âm hay ghi hình thì đương nhiên phải có các nghệ sĩ biểu diễn. Tuy nhiên, mặc định từ trước tới nay, các nhà sản xuất chỉ trả tác quyền cho người sáng tạo ra tác phẩm, còn những nghệ sĩ biểu diễn thì đều được thỏa thuận với nhau bằng hợp đồng, đôi khi chỉ là hợp đồng miệng, vì như hát một ca khúc trả bao nhiêu tiền và dừng lại ở đó, dù chương trình đó có tiếp tục được phát sóng trên truyền hình hay nhà hàng, khách sạn sử dụng thì các nghệ sĩ biểu diễn sẽ không được hưởng bất kỳ quyền lợi gì. “Muốn tạo động lực cho cả người sáng tạo ra các sản phẩm và người biểu diễn thì quyền của người biểu diễn hay tác giả phải được tôn trọng và bảo vệ như nhau”, ông Thái Dũng nhấn mạnh.

(Nguồn: Thanh Ngọc – Báo Điện tử Văn hóa, Bộ VHTTDL)