Gìn giữ nghệ thuật Chèo trên quê hương Bắc Giang

VHO- Tối 28.10, Sở VHTTDL  Bắc Giang đã tổ chức Liên hoan các CLB Chèo tỉnh Bắc Giang lần thứ II, năm 2023, nhằm bảo tồn, gìn giữ, thúc đẩy nghệ thuật Chèo phát triển trên quê hương Bắc Giang.

Liên hoan có sự tham gia của hơn 500 nghệ nhân, diễn viên và nhạc công của 11 CLB Chèo thuộc 7 huyện, thành phố gồm Hiệp Hòa, Việt Yên, Tân Yên, Lạng Giang, Yên Dũng, Lục Nam và TP.Bắc Giang. Đây là các CLB Chèo tại các huyện, thành phố được Nhà hát Chèo Bắc Giang đầu tư, giúp phục hồi và xây dựng từ năm 2005 đến nay, hiện đang duy trì hoạt động thường xuyên hiệu quả.

Đến với Liên hoan,  các CLB tham gia chương trình với thời lượng từ 25 đến 50 phút, nội dung gồm 02 phần. Phần thi hát Chèo gồm các làn điệu Chèo cổ, các bài hát chèo sáng tác đặt lời mới trên giai điệu của các điệu Chèo cổ có nội dung đặc sắc ngợi ca quê hương, đất nước, khẳng định niềm tin với Đảng và Bác Hồ kính yêu; khơi dậy tinh thần đoàn kết, niềm tự hào dân tộc, tôn vinh những thành tựu trong quá trình xây dựng và phát triển kinh tế – xã hội của Bắc Giang.

Và phần thi biểu diễn các trích đoạn, hoạt cảnh Chèo biểu diễn các trích đoạn trong các vở Chèo cổ, Chèo truyền thống mẫu mực hoặc các hoạt cảnh Chèo có đề tài dân gian hoặc hiện đại được sáng tác mới.

Các đơn vị tham gia liên hoan biểu diễn các tiết mục ở các thể loại hát đơn, hát đôi, hát tốp có múa phụ họa hoặc diễn các hoạt cảnh, trích đoạn. Trang phục biểu diễn phải phù hợp với nội dung, hình thức tiết mục của loại hình nghệ thuật Chèo; kết cấu, bố cục chương trình phải đảm bảo tính liền mạch, liên tục và hợp lý trong từng tiết mục.

Kết thúc, Ban tổ chức sẽ trao giải toàn đoàn, giải hoạt cảnh, trích đoạn cho các đơn vị xuất sắc nhất; giấy chứng nhận và tiền thưởng cho các diễn viên xuất sắc tham gia các trích đoạn, hoạt cảnh; giải phụ khác do Ban giám khảo đề xuất.

Liên hoan diễn ra đến hết ngày 29.10 tại Nhà hát Chèo Bắc Giang.

Phục dựng Chèo cổ nhằm bảo tồn Chèo

VHO – Tối 16.8, Nhà hát Chèo Việt Nam đã trình diễn vở chèo Quan Âm Thị Kính với phiên bản phục dựng nguyên bản chiếu chèo truyền thống do đạo diễn, NSƯT Đoàn Vinh thực hiện. Thật kì lạ khi mà một vở chèo cổ tích cũ quá quen thuộc Quan Âm Thị Kính vẫn thực sự lôi cuốn khán giả với thời lượng hai tiếng rưỡi đồng hồ.

Chỉ đạo nghệ thuật, NSƯT Lê Tuấn Cường, Phó Giám đốc phụ trách Nhà hát Chèo Việt Nam cho biết: “Trong kịch mục của Nhà hát Chèo Việt Nam đã phục dựng được bảy vở chèo cổ đặc sắc được coi là mẫu mực tiêu biểu nhất của chèo: Quan Âm Thị KínhTừ ThứcTrương ViênLưu Bình- Dưỡng LễKim NhamTôn Mạnh – Tôn TrọngChu Mãi Thần. Việc phục dựng lại những tích chèo cổ nổi tiếng với những bài học đạo lý, giáo huấn con người sâu sắc không hề cũ với cuộc sống hôm nay là điều mà chúng tôi rất tâm đắc. Chủ trương dựng và phục hồi lại những vở chèo cổ của  Nhà hát Chèo VN nhằm mục đích bảo tồn “sống” chèo với lớp diễn viên trẻ hôm nay. Nhà hát tập hợp lại các thế hệ diễn viên đã từng nổi danh với các vai diễn mẫu trong chèo cổ như mụ, lão, đào, kép, hề áo ngắn, hề áo dài… trong các tích chèo cổ để truyền lại những vai mẫu của họ cho lớp diễn viên trẻ”.

Lớp diễn viên trẻ được tin tưởng giao những vai chính trong vở

Công việc phục dựng những tác phẩm chèo cổ kinh điển là việc làm thường xuyên và quan trọng đối với Nhà hát Chèo Việt Nam, điều quan trọng nhất trong công tác phục dựng chính là việc chuyển giao thế hệ diễn viên đảm đương các nhân vật trong các tác phẩm kinh điển. Những gương mặt nghệ sĩ trẻ của Nhà hát Chèo Việt Nam tham gia vào các nhân vật chính trong chèo Quan Âm Thị Kính đều là những nghệ sĩ tài năng, sáng giá và đã khẳng định được tên tuổi ở nhiều giải thưởng trong các cuộc thi chuyên nghiệp của ngành chèo. Ví dự như thể hiện ba nhân vật chính trong vở: Thị Kính (diễn viên Trần Thị Ngát), Thị Màu (Trần Thùy Trang), Lý trưởng (Lại Xuân Chường) đều đã giành Giải Nhất tại Cuộc thi Tài năng diễn viên Chèo, Tuồng và Dân ca kịch toàn quốc 2023. Các nghệ sĩ khác như Trần Thục Hiền vai Sùng Bà, Hà Cường vai Thiện sĩ, Văn Phương vai Thầy mù, Minh Hải vai Nô… đều đã đạt những giải thưởng cao trong các cuộc thi nghệ thuật chèo chuyên nghiệp.

Huy động những gương mặt nghệ sĩ trẻ, sáng giá của hai đoàn nghệ thuật, có thể thấy đây là cuộc “ra quân” biểu dương lực lượng của Nhà hát Chèo Việt Nam khi mang tới một phiên bản chèo Quan Âm Thị Kính với đầy đủ vóc dáng cần có của một vở chèo truyền thống mẫu mực. Có thể thấy, lớp diễn viên trẻ tài năng của Nhà hát Chèo Việt Nam đã đảm nhiệm khá tròn những nhân vật được coi là mẫu mực của ngành chèo, các lớp trò như Thị Màu lên chùaMầu – Nô – Phú ôngLý trưởng mẹ ĐốpViệc làngTrả conVu quy… cũng là những lớp trò có thể tách lẻ, đứng riêng mà vẫn rất cuốn hút, hấp dẫn.

Xúc động với nỗi oan của nàng Thị Kính trong vở diễn

Chịu trách nhiệm phục dựng vở, đạo diễn, NSƯT Đoàn Vinh chia sẻ: Quan Âm Thị Kính là một viên ngọc quý của sân khấu chèo truyền thống đã được nhiều thế hệ nghệ sĩ của Nhà hát Chèo Việt Nam thể hiện. Khi phục dựng lại vở diễn, tôi và ê kíp dàn dựng cố gắng tái hiện những gì tinh tế, đặc sắc nhất không dám làm mới vì bản thân vở diễn đã quá hoàn thiện, chuẩn chỉ. Chỉ có chỉnh sửa và đẩy nhanh hơn tiết tấu so với bản diễn cũ cho phù hợp với khán giả hôm nay. Các nghệ sĩ tham gia biểu diễn có độ tuổi nghề rất trẻ, thậm chí có bạn mới vào được một năm như Trần Thị Ngát vai Thị Kính. Nhưng các nghệ sĩ trẻ đã thể hiện đúng yêu cầu và diễn ra chất của từng nhân vật. Điều này phải nói tới tâm sức tập luyện của lớp nghệ sĩ đàn anh, đàn chị tham gia dậy vai mẫu cho nghệ sĩ trẻ. Tôi tin được diễn đều, các nghệ sĩ trẻ sẽ hoàn thiện để vai diễn đạt độ chín hơn, tinh tế hơn cho vai diễn”.

Phục dựng vở chèo Quan Âm Thị Kính và bồi đắp giữ gìn bảy vở chèo cổ trong kịch mục biểu diễn, Nhà hát Chèo Việt Nam đã phần nào thể hiện được trọng trách của người “anh cả” trong làng chèo cả nước. Nếu cứ trở về nguồn như vở Quan Âm Thị Kính, tin chắc nghệ thuật chèo sẽ tiếp tục được kế thừa và phát triển bởi những con người đầy tài năng và tâm huyết.

Bảo tồn nghệ thuật truyền thống phải bằng con người

Phương châm bảo tồn nghệ thuật chèo truyền thống bằng con người khi giao vai cho lớp trẻ là một chủ trương hoàn toàn đúng của Nhà hát Chèo Việt Nam trong việc bảo tồn và phát triển nghệ thuật chèo truyền thống. Lớp diễn viên trẻ của Nhà hát Chèo Việt Nam đã thể hiện được tròn trịa các vai, các mô hình nhân vật trong chèo truyền thống và mang lại sự tươi mới cho nhân vật. Nhà hát Chèo Việt Nam có quyền để tự hào khi đã và đang có một lực lượng nghệ sĩ hùng hậu tâm huyết và có nghề.

(Quyền Cục trưởng Cục Nghệ thuật biểu diễn, NSƯT TRẦN LY LY)

Nguồn: THÚY HIỀN (Báo Điện tử Văn hóa)

Liên hoan Chèo toàn quốc 2022: Đề cao tác phẩm có giá trị nhân văn sâu sắc

VHO – Liên hoan Chèo toàn quốc 2022 do Cục Nghệ thuật biểu din (Bộ VHTTDL) chủ trì, phối hợp với Hội Nghệ sĩ Sân khấu Việt Nam, Sở VHTTDL tỉnh Hà Nam tổ chức sẽ diễn ra từ 12 đến 28.10 tại Nhà văn hoá Trung tâm tỉnh Hà Nam, TP Phủ Lý, tỉnh Hà Nam. 16 đơn vị nghệ thuật Chèo trên cả nước sẽ tham gia liên hoan lần này với 27 vở diễn. 

“Chỉ cần nhìn vào số lượng các các đoàn đăng ký đã thấy phần nào sự hào hứng của làng chèo phối hợp với cơ quan quản lý nhà nước nỗ lực gìn giữ và phát triển nghệ thuật chèo truyền thống” Quyền Cục trưởng Cục Nghệ thuật biểu diễn, NSƯT Trần Ly Ly đã chia sẻ với Văn Hoá về những tín hiệu vui và kỳ vọng của Ban tổ chức trước thềm Liên hoan lần này.

116113Quyền-Cục-trưởng-Cục-Nghệ-thuật-biểu-diễn,-NSƯT-Trần-Ly-Ly
Quyền Cục trưởng Cục Nghệ thuật biểu diễn, NSƯT Trần Ly Ly

P.V: Có thể thấy Liên hoan Chèo toàn quốc 2022 đã đạt ngay những con số về kỷ lục đơn vị nghệ thuật tham gia, kỷ lục về số ngày tổ chức biểu diễn, xin bà chia sẻ vì sao liên hoan lần này lại làng Chèo lại có sự hưởng ứng mạnh mẽ như vậy?

.Quyền Cục trưởng Cục NTBD, NSƯT Trần Ly Ly: Trên thực tế, chúng tôi đã phải hạn chế bớt số lượng các tác phẩm đăng ký ở một số đơn vị vì có một số nhà hát có 2 đoàn nghệ thuật nhưng lại muốn đi tới 3 vở diễn. Quy chế tổ chức Liên hoan đã quy định mỗi đơn vị tham gia 1 vở diễn, trường hợp đơn vị nghệ thuật công lập có nhiều đoàn, số lượng vở diễn có thể tham gia tương ứng với số đoàn. Cần phải có sự cân đối để cho các đơn vị, các nhà hát khác đi thi. Trong thời gian qua, nghệ thuật biểu diễn là một trong những ngành nghề chịu ảnh hưởng nặng nề bởi dịch Covid-19, trong đó có nghệ thuật Chèo, nhưng những người làm nghệ thuật đã không chịu ngồi yên, vẫn âm thầm tập luyện và xây dựng những tác phẩm có giá trị. Đây là một trong những lý do tạo số lượng kỷ lục về số lượng đơn vị và số vở diễn đăng ký tham gia liên hoan lần này.

Cảnh trong vở Thiên duyên huyền tích của Nhà hát Chèo Thái Bình 

Mặt khác, Cục Nghệ thuật biểu diễn không chỉ gửi thông báo sớm về tổ chức Liên hoan mà còn sát sao đôn đốc, thường xuyên liên lạc và động viên các đoàn nghệ thuật tham gia. Chúng tôi rất vui mừng khi không chỉ các nhà hát có hai đoàn nghệ thuật đều đăng ký tối đa số vở tham gia là 2 vở , trong đó có cả những nhà hát ở các địa phương như: Nhà hát Chèo Việt Nam, Nhà hát Chèo Quân đội, Nhà hát Chèo Ninh Bình, Nhà hát Chèo Hải Dương, Nhà hát Nghệ thuật truyền thống tỉnh Nam Định, Nhà hát Chèo Hưng Yên, Nhà hát Chèo Bắc Giang, Nhà hát  Chèo Thái Bình, Nhà hát Chèo Hà Nội… Có đầy đủ các đại diện của các chiếng Chèo nổi tiếng tham gia vì vậy Liên hoan sẽ là một cuộc biểu dương lực lượng của ngành Chèo. Vì vậy tôi tin sẽ có một mùa diễn nghệ thuật  Chèo vô cùng hấp dẫn, đặc sắc.

Thiếu kịch bản hay để dàn dựng luôn là bài toán khó đối với các đơn vị nghệ thuật, đặc biệt là những kịch bản hay về đề tài hiện đại. Liên hoan Chèo toàn quốc 2022 có gặp phải vấn đề này không, thưa bà?

.Liên hoan Chèo toàn quốc 2022 không hạn chế về đề tài. Quy chế tổ chức đã quy định rất rõ không sử dụng kịch bản sáng tác trước năm 2005 và kịch bản của nước ngoài. Trường hợp kịch bản sáng tác trước năm 2005 sau khi đã chỉnh lý cho phù hợp với hiện tại phải có sự đồng ý của tác giả hoặc người đại diện hợp pháp. Quy chế chấm, xét giải liên hoan cũng đã nêu rõ không có ranh giới về đề tài, một trong những tiêu chí để xét giải thưởng đối với vở diễn đó là đề cao cái đẹp và giá trị nhân văn, mang tính dự báo, có tác động tích cực tới đời sống xã hội, nhận thức của khán giả yêu nghệ thuật và mọi tầng lớp nhân dân. Dẫu là tác phẩm khai thác đề tài lịch sử, dân gian, dã sử hay hiện đại thì mấu chốt vẫn phải mang tới những thông điệp tích cực, có ý nghĩa đối với đời sống xã hội hôm nay.

.Những năm gần đây, việc thử nghiệm, làm mới Chèo của một số đơn vị cũng đã tạo ra những tranh luận khen-chê. Và không ít vở diễn được gọi là “kịch cắm hát Chèo” vẫn xuất hiện, liệu Liên hoan lần này có xuất hiện những vở diễn theo xu hướng như vậy?

.Ngay Quy chế tổ chức và Quy chế chấm, xét giải Liên hoan, Ban tổ chức đã quy định rất cụ thể. Song song với chủ đề tư tưởng nội dung thì các vở diễn phải bám sát được yêu cầu về nghệ thuật và hình thức thể hiện. Hội đồng nghệ thuật sẽ không chấm điểm, xét giải đối với các vở diễn phá vỡ nguyên tắc, đặc trưng của loại hình nghệ thuật Chèo. Tác phẩm đạt tính thẩm mỹ cao về hình tượng nghệ thuật và giá trị nhân văn, khắc hoạ rõ nét đặc trưng của loại hình nghệ thuật Chèo. Hội đồng nghệ thuật của Liên hoan Chèo toàn quốc 2022 đều là những nhà chuyên môn có uy tín trong ngành, tầm ảnh hưởng về phẩm chất và tài năng cùng những đóng góp cho sự nghiệp phát triển của ngành nghệ thuật biểu diễn của xã hội là điều mà chúng tôi cân nhắc rất kỹ lưỡng khi mời.

Chương trình của Nhà hát Chèo Việt Nam

Lần này, bên cạnh những nhà lý luận phê bình, tác giả, nghệ sĩ nổi tiếng thì còn có những người trẻ, chưa từng tham gia xét giải. Chúng tôi muốn có nhân tố mới để mở rộng sự nhìn nhận của giám khảo hơn. Tất nhiên, hội đồng nghệ thuật đều thống nhất sáng tạo của các thành phần tham gia vở diễn phải có tính thống nhất, tạo nên vở diễn hoàn chỉnh và đồng nhất phong cách. Chắc chắn sẽ không trao giải cho những vở diễn theo xu hướng “kịch cắm chèo” hay những vở diễn cách tân sai lệch với đặc trưng của loại hình nghệ thuật chèo. Tôi tin vào sự thẩm định của Hội đồng nghệ thuật ở các đơn vị nghệ thuật cũng như của các Sở VHTTDL, Sở VH-TT…  Hơn thế, đã tới một cuộc thi nghệ thuật của ngành Chèo, bản thân các đơn vị nghệ thuật sẽ phải ý thức về trách nhiệm để làm Chèo cho ra Chèo.

.Đến Liên hoan lần này, nhiều đơn vị nghệ thuật chèo mang theo nhiều trăn trở khi một số địa phương sát nhập đơn vị nghệ thuật Chèo với các đơn vị ở các loại hình nghệ thuật biểu diễn khác thành Trung tâm biểu diễn đa thể loại. Dường như điều này đã khiến nhiều đơn vị đã không giữ được những ưu thế đặc sắc đại diện cho từng chiếng Chèo nữa. Bà có thể chia sẻ quan điểm về vấn đề này?

-Đây là một cái rất khó khi một số địa phương đã tự điều chỉnh, sát nhập các đơn vị nghệ thuật vào chung một nhà hát hay trung tâm. Điều này dẫn tới thực tế là nhiều vở Chèo có sự tham gia của cả diễn viên kịch, ca, múa, nhạc, cải lương diễn chung với diễn viên Chèo. Ở đây vai trò tham mưu quản lý nhà nước ở địa phương cũng như của từng nhà hát, đơn vị nghệ thuật là vô cùng quan trọng, nếu không sân khấu ở nhiều địa phương sẽ dần rơi vào sự nghiệp dư hóa, đánh mất đi những nét đặc sắc, tiêu biểu của từng loại hình sân khấu truyền thống đặc trưng cho vùng, miền. Cục Nghệ thuật biểu diễn đều đặn tổ chức các liên hoan nghệ thuật trong đó có Liên hoan Chèo toàn quốc, Cuộc thi tài năng trẻ diễn viên Chèo toàn quốc để thông qua đó có những đánh giá tổng thể về chất lượng cũng như sự phát triển của từng loại hình.

“Một trong những tiêu chí để xét giải thưởng đối với vở diễn đó là đề cao cái đẹp và giá trị nhân văn, mang tính dự báo, có tác động tích cực tới đời sống xã hội, nhận thức của khán giả yêu nghệ thuật và mọi tầng lớp nhân dân. Dẫu là tác phẩm khai thác đề tài lịch sử, dân gian, dã sử hay hiện đại thì mấu chốt vẫn phải mang tới những thông điệp tích cực, có ý nghĩa đối với đời sống xã hội hôm nay”.

Chúng tôi rất chia sẻ với những lo toan, trăn trở của các đơn vị nghệ thuật, đặc biệt là các loại hình nghệ thuật truyền thống. Hiện nay theo chỉ đạo của lãnh đạo Bộ VHTTDL, Cục Nghệ thuật biểu diễn đang và đang tiếp tục nghiên cứu, rà soát kỹ lưỡng các văn bản quy phạm pháp luật trong lĩnh vực nghệ thuật. Nhận thấy hiện có rất nhiều vướng mắc, bất cập về chế độ, chính sách đối với viên chức, người lao động trong lĩnh vực nghệ thuật biểu diễn. Đó là: Hợp đồng lao động đối với diễn viên; Tiêu chuẩn chức danh nghề nghiệp, bổ nhiệm và xếp lương theo chức danh nghề nghiệp viên chức chuyên ngành nghệ thuật biểu diễn; Thăng hạng chức danh nghề nghiệp viên chức chuyên ngành nghệ thuật biểu diễn; Bồi dưỡng, ưu đãi đối với người làm việc trong lĩnh vực nghệ thuật biểu diễn; Phụ cấp độc hại, nguy hiểm, phụ cấp lưu động và tuổi nghỉ hưu, tuổi hưởng lương hưu… Chúng tôi đã tham mưu gửi lên Bộ tờ trình xin kiến nghị để xây dựng Nghị định về chế độ, chính sách cho nghệ sĩ. Đây là bước cơ bản giúp cho ngành tiếp tục phát huy được giá trị nghệ thuật, tạo động lực sáng tạo cho những người làm nghệ thuật biểu diễn.

Cũng cần phải nhấn mạnh rằng mặc dù nghệ thuật Chèo truyền thống đang gặp vô vàn những khó khăn nhưng sự hiện diện của hơn 1.000 nghệ sĩ tham dự Liên hoan đã cho thấy nghệ sĩ Chèo đã và đang cùng nhau vượt khó khăn để đến với  hội Chèo cho bằng anh, bằng chị, xứng với tổ nghề, xứng với truyền thống.

Khán giả Hà Nam sẵn sàng chờ đón xem Chèo

Để Liên hoan Chèo toàn quốc năm 2022 tại Hà Nam diễn ra thành công tốt đẹp, đẩy mạnh công tác tuyên tuyền giáo dục niềm tự hào về văn hoá dân tộc, nâng cao mức hưởng thụ văn hoá cho các tầng lớp nhân dân trong tỉnh, trong đó có thế hệ trẻ, Sở VHTTDL tỉnh Hà Nam đã gửi công văn tới một số các đơn vị trong địa bàn tỉnh đề nghị quan tâm, tạo điều kiện cử cán bộ, đoàn viên thanh niên, học sinh, sinh viên và nhân dân đến tham dự, xem và cổ vũ cho Liên hoan. Đặc biệt Sở VHTTDL tỉnh cũng đã gửi công văn tới Sở Giáo dục và Đào tạo Hà Nam đề nghị huy động giáo viên, học sinh tham gia các hoạt động ngoại khoá, xem và cổ vũ cho Liên Chèo toàn quốc năm 2022 tại Hà Nam. Phó giám đốc Sở VHTTDL tỉnh Hà Nam Ngô Thanh Tuân khẳng định, mỗi buổi diễn sẽ có tầm khoảng 600 khán giả tới xem, mỗi buổi diễn dự thi, ngành Giáo dục sẽ có cố định là 300 giáo viên, học sinh tới xem.

Nguồn: THÚY HIỀN (Báo Điện tử Văn hóa)

Về Thái Bình để được nghe chèo “xịn”

VHO – Những khán giả có mặt trong đêm diễn ra mắt vở Thiên duyên huyền tích của Nhà hát Chèo Thái Bình đều có chung một cảm giác hài lòng, thư thái khi được xem một vở chèo đúng chất chèo truyền thống. Với vở diễn này, Nhà hát Chèo Thái Bình vẫn giữ được phong cách chèo truyền thống của Thái Bình, một thương hiệu chèo tiêu biểu trong làng chèo cả nước.

Thiên duyên huyền tích do cố tác giả Hoàng Luyện, tác giả đã đoạt giải thưởng Nhà nước về văn học nghệ thuật viết kịch bản cải lương, chuyển thể chèo: Lê Thế Song, đạo diễn; Lê Thanh Tùng. Chử Đồng Tử là một nhân vật truyền thuyết, thần thoại và là một vị thánh nổi tiếng, sống ở thế kỷ thứ IV-III TCN (vào khoảng năm 300 TCN, thời Hùng Duệ Vương). Về sau, ông thường được liệt vào một trong Tứ bất tử của tín ngưỡng Việt Nam.

Thiên duyên huyền tích  khai thác về Huyền tích Chử Đồng Tử – Tiên Dung là một mối tình thể hiện khát vọng tự do và hạnh phúc của con người; một câu chuyện thấm đẫm chất thơ và chứa đựng những chiêm nghiệm về triết lý nhân sinh, đã ăn sâu bén rễ trong tâm thức của mỗi người dân Việt Nam.

 Là một tác giả có nghề của sân khấu kịch hát truyền thống nên Lê Thế Song đã khéo léo chuyển từ kịch bản cải lương của cố tác giả Hoàng Luyện, cũng là bố vợ của ông sang kịch bản của sân khấu chèo truyền thống một cách hợp lý. Nhà hát Chèo Thái Bình đã lựa chọn một ê kíp sáng tạo không chỉ tác giả mà cả ê kíp dàn dựng đều là những “gạo cội” gắn bó với kịch hát truyền thống, đặc biệt là chèo: Đạo diễn Lê Thanh Tùng, biên đạo múa – NSƯT Lê Khánh Toàn, hoạ sĩ – NSƯT Doãn Bằng… Hội đồng nghệ thuật của Nhà hát Chèo Thái Bình đã cùng ê kíp sáng tạo dành nhiều thời gian để chuyển hướng tư tưởng kịch bản, khai thác đậm chất trữ tình, lãng mạn vào sân khấu chèo truyền thống.

Ngay những lúc cao trào của các mối xung đột thì vở diễn vẫn mang đậm chất nhân văn, tình người

Nét nổi bật trong chủ đề tư tưởng của vở đó là khắc hoạ đậm nét tính nhân văn, thể hiện khát khao tình yêu đôi lứa không phân biệt sang hèn, cùng cố gắng vượt qua mọi khó khăn để giúp người dân vươn lên trong cuộc sống. Tấm lòng nhân hậu của Tiên  Dung – Chử Đồng Tử đã chiến thắng mọi thế lực trở thành biểu tượng của niềm tin. Vùng Chử Xá nhờ có Chử Đồng Tử và Tiên Dung đã trở thành nơi giao thương buôn bán thịnh vượng, người dân no đủ. Chử đồng tử cứu chữa cho những người dân khỏi bệnh trừng trị những kẻ ác. Khi Vua Hùng Vương vị kẻ xấu dèm pha cho rằng Chử Đồng Tử và Tiên Dung có ý tạo phản nên xuất binh đánh.Nhưng khi quân nhà vua đến, mọi người xin ra chống cự nhưng Tiên Dung và chồng chỉ cười và từ chối không kháng cự cha mình. Họ nhổ gậy thần và nón khỏi mặt đất,  hoá thành đôi hạc trắng bay lên trời.

Vì sao chèo Thái Bình lại mạnh dạn dựng một kịch bản cũ là Cây gậy thần đã ra đời cách đây hàng chục năm để dự thi Liên hoan Chèo toàn quốc 2022 sắp tới? Giám đốc Nhà hát Chèo Thái Bình, NSND Vũ Ngọc Cải chia sẻ: “Tại thời điểm hiện nay tìm được một kịch bản phù hợp với nghệ thuật chèo truyền thống không có nhiều. Hội đồng nghệ thuật của Nhà hát cũng đã thẩm định nhiều kịch bản được viết mới nhưng thấy không đáp ứng được yêu cầu của chèo Thái Bình. Để tham gia một cuộc liên hoan mang tính quốc gia, chúng tôi phải tìm cho mình một kịch bản thật sự phát huy được thế mạnh của nhà hát.Thiên duyên huyền tích khai thác đề tài dân gian tạo nhiều đất diễn cho nghệ thuật chèo và có thể giúp cho ê kíp sáng tạo, nghệ sĩ biểu diễn phát huy được đầy đủ các đặc trưng của nghệ thuật chèo tuyền thống”.

Làm mới một kịch bản cũ bằng một hình thức sân khấu mới là điều đáng ghi nhận

Quả thực khi xem Thiên duyên huyền tích, khán giả có một cảm giác thư thái khi thưởng thức một cách no đủ tới hơn 40 làn điệu chèo hay, nổi tiếng trong nghệ thuật chèo qua những giọng ca đã đạt tới độ chín, nhuần nhuỵ như Quang Dũng trong vai Chử Đồng Tử, Lê Vân vai Tiên Dung, NSƯT Thanh Hiện vai Hoàng hậu, Mạnh Hùng vai Vua Hùng, Mạnh Hà vai Lạc tướng… Đặc biệt là một diễn viên rất trẻ trong đoàn nhưng Lê Vân với vai Tiên Dung đã tạo ấn tượng rất đẹp về hình tượng nhân vật bởi phong cách biểu diễn tươi mát và giọng ca rất ngọt. Điều đặc biệt là vở diễn không chỉ khoe được những ưu thế đặc trưng của nghệ thuật chèo mà còn mang ý nghĩa thời sự bởi những giá trị tư tưởng của vở. Đặc biệt là quan điểm vì dân của Chử Đồng Tử vẫn luôn mới khi soi lại: “Dân ấm dân no vương quốc mới thịnh hưng. Dân đói khổ bần hàn là vận nước sẽ suy vi”. Vượt qua câu chuyện tình đẹp của Chử Đồng Tử – Tiên Dung thì vở diễn cũng đưa ra một triết lý mọi triều đại không thể hưng thịnh nếu không có sự đoàn kết, hợp lực của toàn dân.

Có mặt tại đêm diễn ra mắt vở Thiên duyên huyền tích, con gái của cố tác giả Hoàng Luyện, thạc sĩ Xuân Hồng cho biết: “Tôi đã xem nhiều bản diễn cải lương, xiếc kết hợp với cải lương dựng Cây gậy thần của cha tôi. Mỗi bản diễn ở từng loại hình đều thể hiện và khai thác tác phẩm ở một góc nhìn rất riêng. Tôi xin cảm ơn ê kíp sáng tạo vở đã mang tới cho kịch bản của cha tôi một sinh khí mới mẻ. Mang tới cho khán giả một vở diễn chèo rất đẹp, rất trữ tình, giầu cảm xúc. Đặc biệt là đạo diễn đã khéo léo đưa hát trống quân vô cùng thích khi đạo diễn đưa hát trống Quân Hưng Yên vào chèo Thái Bình vô cùng đặc sắc, ấn tượng”.

Hai nghệ sĩ Quang Dũng và Lê Vân đã thể hiện rất tốt hai nhân vật chính Chử Đồng Tử và Tiên Dung

Có thể thấy qua Thiên duyên huyền tích, các nghệ sĩ Nhà hát Chèo Thái Bình đã vận dụng được những làn điệu hay, cổ của ba vùng chèo nổi tiếng đất Thái Bình đó là Hà Xá (Hưng Hà), Sáo Dền (Vũ Thư), đặc biệt là chèo Khuốc nổi tiếng của Đông Hưng. Chia sẻ với Văn Hoá, Giám đốc Nhà hát Chèo Thái Bình, NSND Xuân Cải cho biết hiện nay nhà hát đang được địa phương tạo rất nhiều điều kiện, đặc biệt là năm 2022, Thái Bình đã phê duyệt và cho triển khai Đề án bảo tồn nghệ thuật chèo trên địa bàn tỉnh, Đề án “Bảo tồn, phát huy giá trị di sản văn hóa trên địa bàn tỉnh Thái Bình đến năm 2030”, ban hành Kế hoạch triển khai thực hiện Quyết định số 1230/QĐ-TTg ngày 15.7.2021 phê duyệt Chương trình Bảo tồn và phát huy bền vững giá trị di sản văn hóa Việt Nam, giai đoạn 2021 – 2025 và Quyết định số 2026/QĐ-TTg ngày 02.12.2021 phê duyệt Chương trình số hóa di sản văn hóa Việt nam giai đoạn 2021 – 2030 của Thủ tướng Chính phủ đến năm 2030 trên địa bàn tỉnh… Bên cạnh đó, hằng tháng, Nhà hát Chèo Thái Bình đều tham gia biểu diễn và truyền dạy các làn điệu chèo truyền thông trên truyền hình của tỉnh, tham gia các hoạt động đưa chèo vào giảng dạy trong các trường phổ thông…

Nguồn: THÚY HIỀN (Báo Điện tử Văn hóa)

Sân khấu Chèo làm mới từ nét xưa

VHO- Đêm diễn ra mắt vở Cánh diều lạc gió của Nhà hát Chèo Việt Nam đã khiến nhiều vị khán giả rưng rưng xúc động, bởi câu chuyện của những nhân vật thời phong kiến nhưng vẫn hiển hiện nóng hổi trong đời sống hôm nay. Ai cũng sẽ nhìn thấy đâu đó quanh mình những cô gái trẻ vì “tham vàng bỏ ngãi”, vì những toan tính vụ lợi mà bỏ rơi người đàn ông chân tình giống như nhân vật trung tâm của vở diễn.

Cánh diều lạc gió do PGS Tất Thắng viết kịch bản văn học, chuyển thể chèo: Hồng Mặc Cát; Đạo diễn: NSƯT Đoàn Vinh. Câu chuyện kể về nàng Kim Thảo, sinh ra trong một gia đình gia giáo, bố là thầy đồ dạy chữ. Nàng đã có lời ước hẹn kết duyên với chàng thư sinh ở quê nhà. Thế nhưng, trong một chuyến vi hành của nhà vua, Kim Thảo đã lọt vào mắt xanh của ngài và được phong làm Thứ phi. Không mấy tiếc nuối cho mối tình với chàng thư sinh nghèo, Kim Thảo nhanh chóng rời bỏ gia đình lên triều đình để tận hưởng vinh hoa, phú quý. Khi cha mất, Kim Thảo cũng chẳng buồn về quê chịu tang. Vì vậy, nàng bị mang tiếng bất hiếu, bị phế và phải đi tu. Diễn biến và các tình tiết trong vở chèo không hề mới, thậm chí khán giả có thể đoán ngay được cái kết của vở, nhưng ê kíp sáng tạo đã khéo kết hợp những ưu thế nổi trội của nghệ thuật chèo truyền thống như tạo trò, đưa những làn điệu cổ đặc sắc để tạo sức hấp dẫn với khán giả. Người nghệ sĩ đã thổi hồn vào mỗi nhân vật để tạo nên những hình mẫu điển hình trong xã hội. Nếu làm phép đối chiếu thì rõ ràng những nhân vật xưa ấy vẫn không hiếm gặp trong đời sống hôm nay.

Cánh Diều (1 of 1)-7“Tôi rất tâm đắc với vấn đề mà kịch bản Cánh diều lạc gió của PGS Tất Thắng đưa ra, khi một bộ phận những người trẻ đang có suy nghĩ lệch lạc trong việc định hướng tương lai cho mình. Ngay cả những thanh niên ở nhiều gia đình gia giáo, được nuôi dạy, ăn học bài bản nhưng cũng có những quan điểm sống rất thực dụng, toan tính ngay cả trong chuyện tình cảm, hôn nhân giống như nhân vật trong vở. Họ sẵn sàng vượt qua mọi chuẩn mực đạo đức, bỏ rơi những mối tình đang có để đánh đổi, thậm chí là đánh mất mình trong những cuộc hôn nhân vụ lợi…”, đạo diễn Đoàn Vinh chia sẻ về ý tưởng dàn dựng. Có thể thấy, Cánh diều lạc gió như một lời cảnh báo rằng, hôn nhân không tình yêu, xuất phát bởi sự toan tính sẽ dẫn đến cái kết bi thương giống như nhân vật Kim Thảo trong vở chèo.

NSƯT Đỗ Kỷ, Quyền trưởng phòng nghệ thuật Cục Nghệ thuật biểu diễn nhận định: “Tôi thấy quy trình dàn dựng của Nhà hát Chèo Việt Nam rất chuyên nghiệp, từ khâu kịch bản văn học chuyển thể sang chèo cho tới cách dàn dựng và diễn xuất. Có thể khẳng định rằng, Nhà hát luôn xứng với danh hiệu là “cánh chim đầu đàn” trong làng chèo cả nước”.

Cánh Diều (1 of 1)-10Mặc dù tuổi đã cao nhưng khi được Bộ VHTTDL mời tới xem vở diễn với vai trò là thành viên của Hội đồng nghệ thuật, TS Trần Đình Ngôn phấn khởi cho biết: “Trước hết, tôi rất vui vì được xem một vở chèo 100% là chèo “xịn”, chứ không “gieo vừng ra ngô” như một số vở gần đây. Từ tích trò, cấu trúc, diễn biến cho tới phương pháp xây dựng tính cách nhân vật, xử lý hành động trên sân khấu đều tuân thủ những nguyên tắc cơ bản của nghệ thuật chèo truyền thống. Đặc biệt là các mâu thuẫn trong vở được tổ chức theo dòng tự sự, bám sát đường dây số phận của nhân vật. Hậu quả của nhân vật chính được quyết định bởi tính cách và mong muốn của cô ấy”. Tác giả Trần Đình Ngôn cũng tỏ ra vui mừng khi nhận xét về tác giả chuyển thể chèo Hồng Mặc Cát. Ông khẳng định, qua Cánh diều lạc gió, ngành chèo đã có thêm một cây viết rất “chắc tay”, đó là lý do mà khán giả được đắm mình trong những làn điệu chèo cổ tuyệt vời như: Tò vò, Luyện năm cung, Tòng nhất nhi chung… Điều thú vị là đạo diễn và tác giả chuyển thể đã mạnh dạn đưa những làn điệu vốn chỉ dành cho vai đào thương như Chức cẩm hồ văn cho vai nữ tính cách Kim Thảo; cách xử lý này đã tạo nên nhiều đất cho diễn viên thể hiện.

Điều đáng nói là dàn diễn viên của Nhà hát Chèo Việt Nam đều rất chắc nghề, họ chính là những nhân tố quan trọng thổi lửa vào các nhân vật trong tác phẩm. Chỉ với vài gương mặt chính xuyên suốt toàn bộ vở diễn, thế nhưng khán giả vẫn bị hút vào tình tiết các câu chuyện và đặc biệt là được thả hồn lắng nghe những giai điệu ngọt ngào trong kho tàng âm nhạc truyền thống. Cánh diều lạc gió khai thác đề tài dân gian nhưng khi xem, khán giả hôm nay vẫn cảm nhận được những bài học đạo lý, nhân văn sâu sắc mà không hề cũ.

Cánh diều lạc gió là một vở chèo hay, đáng để xem và suy ngẫm. Tuy nhiên, tôi cho rằng những đạo diễn, họa sĩ thiết kế sân khấu nên nghiên cứu áp dụng kỹ thuật công nghệ mới để tạo phông cảnh cho bắt mắt. Sự đơn giản trong thiết kế mỹ thuật đã phần nào làm cho sân khấu chèo trở nên đơn điệu. Đừng cho rằng chèo vốn dĩ là ước lệ nên chiếu chèo cứ mãi đơn giản với vài ba bục bệ, điều đó làm giảm sự sinh động và sức hấp dẫn của vở diễn.

Các nghệ sĩ đã phải nghỉ suốt một thời gian dài bởi ảnh hưởng của dịch Covid-19, Ban giám đốc Nhà hát cần sớm có kế hoạch để đưa “Cánh diều lạc gió” đến với khán giả. Và quan trọng nhất là sáng tạo, phát triển nhưng vẫn giữ được vẹn nguyên những nét đẹp của nghệ thuật chèo truyền thống.

(PGS.TS TẠ QUANG ĐÔNG, Thứ trưởng Bộ VHTTDL)

 Nguồn: THÚY HIỀN (Báo Điện tử Văn Hóa)

Giữ lửa đam mê nghệ thuật Chèo

Trong bối cảnh giãn cách xã hội, nghệ sĩ và công chúng cùng ở nhà chung tay phòng, chống dịch bệnh, sân khấu cũng đóng cửa, tắt đèn. Tuy vậy, trên nền tảng trực tuyến, các nghệ sĩ Nhà hát Chèo Việt Nam vẫn “cháy hết mình” qua các chương trình biểu diễn, giao lưu với khán giả, đưa chèo đến gần người yêu nghệ thuật truyền thống.

Giữ liên hệ với khán giả

“Một năm trở lại đây mới được nghe nghệ sĩ hát trực tiếp”; “lâu lắm rồi mới được nghe bài Hề chèo, nghệ sĩ hát hay quá!”; rồi “rất mong một ngày gần nhất được tới Nhà hát Chèo Việt Nam, được thưởng thức trực tiếp các nghệ sĩ diễn hát chèo”… là những lời bình luận, tán thưởng của khán giả gửi tới chương trình trực tuyến “Giữ lửa đam mê”, vừa được ra mắt trên fanpage Nhà hát Chèo Việt Nam.

Không chỉ biểu diễn các làn điệu chèo như “Đào Liễu”, “Tò Vò”; “Hề Cu Cậu”, hát văn “Ngồi buồn nhớ mẹ ta xưa”, “Lời ru tình mẹ”, “Luyện năm cung”… theo nguyện vọng của khán giả, nghệ sĩ còn trò chuyện, trả lời câu hỏi của người yêu nghệ thuật. Cách xa về không gian vật lý, người biểu diễn và người xem đều ở trước màn hình, nhưng hình thức biểu diễn, giao lưu như vậy lại giúp nghệ sĩ và khán giả gần gũi hơn bao giờ hết. Ngay sau khi ra mắt, buổi diễn đã thu hút hàng chục nghìn lượt xem, bình luận, like, share, bày tỏ sự đón nhận của khán giả khi được trực tiếp nghe hát chèo khi ở nhà chống dịch; lại được nghe nghệ sĩ chia sẻ về chuyện đời, chuyện nghề…

Được chọn mở màn chương trình “Giữ lửa đam mê”, nghệ sĩ Trần Thái Sơn, Đoàn Nghệ thuật Truyền thống, Nhà hát Chèo Việt Nam chia sẻ: “Fanpage của Nhà hát Chèo Việt Nam có rất đông khán giả “ruột”, trước đây họ từng đến nhà hát xem nghệ sĩ biểu diễn, dõi theo các sự kiện hay video được chia sẻ trên đó. Minishow được tổ chức, vừa hát vừa tương tác với khán giả “ruột” và cả khán giả mới, nên trước buổi livestream tôi có chút hồi hộp, lo lắng. Tuy nhiên, cảm giác ấy tan biến khi được hát, được trò chuyện với mọi người. Tôi thấy rất vui và thú vị”.

239251534_4553927971305019_5041852588620043631_nTheo nghệ sĩ Trần Thái Sơn, trên sân khấu, nghệ sĩ được hỗ trợ với kịch bản, đạo diễn, bạn diễn, nhạc công, âm thanh, ánh sáng… trong khi livestream không có các yếu tố đó, nghệ sĩ phải tự biên tự diễn. “Tuy vậy, dù biểu diễn livestream hay trên sân khấu, nghệ sĩ đều phải nghiêm túc và chỉn chu. Thay vì nghe tiếng vỗ tay ở sân khấu, nghệ sĩ được mọi người khen ngợi, động viên bằng những dòng bình luận rất tích cực và ấm áp. Sau livestream và thấy khán giả thích thú đón nhận, mong chờ buổi diễn tiếp theo, tôi nhận thấy rằng, ngoài sân khấu, nghệ sĩ có thể tiếp cận khán giả bằng nhiều phương tiện, hình thức, nhưng phải chắt lọc các tiết mục hay và chất lượng để phục vụ khán giả. Vì đó là sứ mệnh của nghệ sĩ!”.

“Trước đây, nghệ sĩ được biểu diễn phục vụ đông đảo công chúng, thậm chí ở những nơi xa xôi nhất như miền núi, hải đảo, rồi dựng các vở diễn mới. Đại dịch xảy ra, gần đây các hoạt động của sân khấu tạm ngưng. Tuy nhiên, chúng tôi rất vui vì có công nghệ 4.0 đưa nghệ thuật tới gần khán giả hơn”.

Nghệ sĩ Trần Thái Sơn

Tạo thương hiệu trên nền tảng trực tuyến

Dự kiến diễn ra vào 20 giờ Chủ nhật hàng tuần, “Giữ lửa đam mê” mỗi minishow sẽ là sự xuất hiện của một nghệ sĩ Nhà hát Chèo Việt Nam. NSND Thanh Ngoan, Giám đốc Nhà hát chia sẻ: “Trong tình hình dịch bệnh, nghệ sĩ cũng thực hiện nghiêm Chỉ thị 16 của Chính phủ. Vì thế, chúng tôi đồng ý để Đoàn Thanh niên của Nhà hát thực hiện chương trình hàng tuần, giới thiệu các gương mặt nghệ sĩ. Qua đó, nghệ sĩ có sân chơi, giao lưu với khán giả để giữ lửa đam mê, khi hết đại dịch lại bước vào các chương trình biểu diễn lớn; đồng thời động viên tinh thần người yêu nghệ thuật truyền thống trong mùa dịch”.

Trưởng phòng Tổ chức biểu diễn, Nhà hát Chèo Việt Nam Vũ Hương Lan cho biết, ý tưởng tổ chức chương trình đến rất bất ngờ. “Mùa dịch vừa rồi, Nhà hát ít hoạt động. Năm nay lại đánh dấu sự kiện lớn của Nhà hát – 70 năm ngày thành lập, nên bộ phận truyền thông đưa ra nhiều phương án để tăng tương tác với khán giả thông qua fanpage. Ví dụ như đăng tải link một số vở diễn đã quay truyền hình, một số bài hát lẻ do nghệ sĩ Nhà hát biểu diễn hoặc một số bài viết chuyên sâu về những tác phẩm chèo đã trở thành mẫu mực. Trước đó, chúng tôi cũng có hoạt động giới thiệu gương mặt nghệ sĩ thông qua hình ảnh hoặc video clip do chính nghệ sĩ biểu diễn. Tuy nhiên, chúng tôi mong muốn thay đổi để đạt hiệu quả tốt hơn. Chính nhờ cuộc nói chuyện với nghệ sĩ Trần Thái Sơn về ý tưởng biểu diễn livestream trên fanpage Nhà hát, tôi cùng ekip thực hiện chương trình đã nhanh chóng bắt tay vào việc. Từ khi hình thành ý tưởng tới ngày đầu tiên ra mắt chương trình, chúng tôi có đúng 3 ngày chuẩn bị”.

Chương trình mới ra mắt đã nhận được sự đón nhận của khán giả, khiến những người thực hiện cũng bất ngờ. Chị Hương Lan bày tỏ: “Chúng tôi không nghĩ chương trình được khán giả quan tâm, hưởng ứng như vậy. Trước đây, Nhà hát phát trực tiếp nhiều chương trình biểu diễn, cũng nhận được sự ủng hộ rất nhiều từ khán giả. Nhưng lần livestream này, tôi thực sự bất ngờ bởi sự tương tác quá lớn. Bên cạnh yếu tố chuyên môn, cá nhân tôi cho rằng đây cũng là dịp để nghệ sĩ mạnh dạn xuất hiện trước công chúng. Qua chuỗi minishow này, hy vọng khán giả sẽ biết đến nhiều gương mặt nghệ sĩ và tài năng của họ”.

Không chỉ giới thiệu đội ngũ nghệ sĩ trẻ, dự kiến, chương trình sắp tới còn giới thiệu các thế hệ nghệ sĩ của Nhà hát Chèo Việt Nam với những chia sẻ kinh nghiệm về nghề cho các thế hệ sau và có thể chương trình sẽ có sự xuất hiện của những người đã góp sức để chèo được giữ gìn, phát triển. “Dù có nhiều khó khăn để tổ chức làm sao cho hấp dẫn khán giả, chúng tôi vẫn nỗ lực với mong muốn sẽ duy trì chương trình trong thời gian dài, đưa “Giữ lửa đam mê” trở thành thương hiệu trên nền tảng trực tuyến của Nhà hát Chèo Việt Nam” – chị Vũ Hương Lan nói.

Thảo Nguyên – Báo Đại biểu Nhân dân

Đoàn chèo Hải Phòng ra mắt vở diễn mới

Đoàn chèo HP vừa ra mắt khán giả vở diễn mới “Những đứa con oan nghiệt” của tác giả NSND Doãn Hoàng Giang; đạo diễn NSND Xuân Huyền; âm nhạc Hạnh Nhân; chỉ đạo nghệ thuật Hoàng Mai.
Vở diễn “Những đứa con oan nghiệt” được bắt đầu với câu chuyện tướng cướp Tư Chớp bí mật đánh tráo đứa con ruột của mình lấy con người thầy đồ với mong muốn mình sẽ có một đứa con ham học, sáng đường công danh sự nghiệp. Nhưng Đức – đứa con được Tư Chớp nâng niu, hy vọng lớn lên vẫn trở thành một kẻ độc ác, bất nhân, mang bản chất của một kẻ cướp liều lĩnh. Nhân – con ruột của Tư Chớp – sống trong sự nuôi dạy nghiêm cấm của thầy đồ trở thành một chàng trai thông minh, giàu lòng nhân áiiiiCả Nhân – Đức và Long – con trưởng của Tư Chớp đều đem lòng yêu mến Hạnh – cô thôn nữ xinh đẹp, dịu dàng. Nhân đỗ Trạng nguyên, muốn xin cưới Hạnh làm vợ; ghen ghét và hũng hãn, Long giết chết Nhân – người em ruột của mình mà không hay biết.
“Những đứa con oan nghiệt” là một tác phẩm sân khấu có tính giáo dục sâu sắc, với triết lý “Gần mực thì đen, gần đèn thì rạng” môi trường sống và giáo dục quyết định sự hình thành và phát triển nhân cách của con người.Sự nuôi dạy bằng tình yêu và lòng nhân hậu là phương pháp tốt nhất để mỗi con người trưởng thành có phẩm chất và tâm hồn cao đẹp./.
Administrator Account

Bước tiến mới của Đoàn nghệ thuật chèo Vĩnh Phúc

Chúng tôi đến đoàn nghệ thuật chèo Vĩnh Phúc trong không khí sôi nổi, bận rộn, các diễn viên của đoàn đang luyện tập các tiết mục dân ca đón Xuân. Chị Nguyễn Thị Thơm, Trưởng đoàn cho biết: “Năm nào cũng vậy, cứ truớc Tết Nguyên Đán một tháng là đoàn lại chuẩn bị cho các chương trình dân ca, kịch ngắn… phục vụ nhân dân đón Xuân. Năm nay, đoàn mời các nghệ sĩ nhà hát Chèo Trung ương về dàn dựng chương trình…”. Cả buổi chiều, các tiết mục được dàn dựng và chỉnh sửa theo yêu cầu của đạo diễn. Cảnh dựng, nhạc cụ và trang phục được đầu tư khá đầy đủ, các nghệ sĩ luyện tập hết mình như đốt cháy cả không gian nhỏ hẹp của hội trường trụ sở.
Tâm sự với các nghệ sĩ trong đoàn, chúng tôi được biết thêm về những khó khăn, vất vả của đoàn. Để có được những tiết mục hay, hấp dẫn phục vụ khán giả trong dịp Xuân và các lễ hội, mỗi nghệ sĩ trong đoàn phải chịu khó luyện tập, tập đi tập lại nhiều lần, hầu như họ không có ngày nghỉ. Tập đến khi nào đạo diễn cảm thấy ổn thì mới dừng. Những giọt mồ hôi rơi xuống vẫn không hề làm giảm đi sự nhiệt tình, đam mê của các nghệ sĩ. Chị Nguyễn thị Lệ Thuý, nghệ sĩ Đoàn Chèo cho biết: “Được cống hiến cho công chúng những vở diễn hay và độc đáo là niềm vui của nghệ sĩ chúng tôi. Chính vì vậỵ, mỗi tiết mục phải đòi hỏi dày công luyện tập và có trách nhiệm với chính nó”.

Đoàn nghệ thuật Chèo tiền thân là đoàn cải lương Vĩnh Phúc, đến năm 2005 mới chính thức đổi tên. Theo như chị Thơm, Truởng đoàn: “Vì nhu cầu thưởng thức của quần chúng, Vĩnh Phúc lại mang hơi thở của vùng Trung du Bắc Bộ nên chúng tôi muốn công chúng cảm nhận hơi thở ấy qua nhiều vở diễn do Đoàn dựng như: “Lời ru hai người mẹ”, “Trang chủ Sơn Đông”… Qua đó, khán giả sẽ cảm nhận về lịch sử vùng đất và con người Vĩnh Phúc. Nhớ lại, những năm tháng mới thành lập, đoàn còn gặp vô vàn khó khăn về cơ sở vật chất, yếu tố con người; những vở diễn và nhiều tiết mục ngắn không có kinh phí nên không được đầu tư, trang phục diễn cho các diễn viên còn thiếu. Cả đoàn có vài diễn viên, những buổi biểu diễn rời rạc, nghèo nàn… không thu hút khán giả.

Đến năm 2005, khi chuyển thành Đoàn nghệ thuật Chèo Vĩnh Phúc, được sự quan tâm của Tỉnh uỷ, UBND tỉnh, Sở VH, TT&DL đã đầu tư xây dựng trụ sở làm việc của Đoàn một cách khang trang hơn, dự kiến hoàn thành và đưa vào sử dụng vào cuối năm 2010. Năm 2009, nguồn ngân sách Nhà nước cấp cho đoàn hơn 3 tỷ đồng, đoàn có nguồn doanh thu biểu diễn và thu khác là 77 triệu đồng. Hiện nay, đoàn có 46 cán bộ, công nhân viên, trong đó có 30 diễn viên. Đoàn đã dựng được nhiều vở diễn hay như: “Hoa khôi dạy chồng”, “Trang chủ Sơn Đông”, “Chiếc bóng oan khiên”, “Biển khổ”… Nhiều vở diễn được đầu tư kinh phí; diễn viên, nhạc công cũng được đầu tư về nhạc cụ, trang phục… Nhiều vở diễn đã đoạt giải cao. Vừa qua, đoàn đã đạt được 2 Huy chương vàng và 2 huy chương bạc trong Hội diễn sân khấu Chèo chuyên nghiệp toàn quốc tại Quảng Ninh.

Khi đoàn dựng vở “Trang chủ Sơn Đông” của tác giả Trần Đình Ngôn đã đầu tư rất nhiều về kinh phí, thời gian dàn dựng, trang thiết bị cảnh trí, phục trang và đạo cụ. Vở chèo có nội dung khá hấp dẫn, nói về công lao của tướng Trần Nguyên Hãn – anh hùng dân tộc Việt Nam, người có công lao to lớn trong chiến dịch Chi Lăng Xương Giang, được người đời ban tặng 4 chữ lớn “Khai Quốc Nguyên Huân” (công đầu mở nước)… từ đó người Vĩnh Phúc hiểu thêm về lịch sử đất mình và các tỉnh bạn cũng hiểu thêm về văn hoá mảnh đất của mình. Vở “Hoa khôi dạy chồng” của tác giả Đoàn Hoàng Giang, đạo diễn Bùi Đắc Sừ cũng được đoàn đầu tư cả về kinh phí, nội dung lẫn hình thức, với diễn xuất tốt đã phục vụ nhiệm vụ chính trị và nhân dân các xã miền núi trong tỉnh.

Với tổng số 110 buổi, trong đó có 90 buổi phục vụ nhân dân các xã miền núi; 10 buổi phục vụ các ngày lễ lớn; 2 buổi phục vụ đối ngoại, giao lưu và 8 buổi có doanh thu. Số lượt người xem khoảng 150.000 lượt người, các vở diễn của đoàn không chỉ phục vụ vùng đô thị mà chủ yếu phục vụ nhân dân các làng, xã vùng sâu, vùng xa… đã đón nhận được nhiều tình cảm tốt đẹp phục vụ nhiệm vụ chính trị, kinh tế, văn hoá xã hội.

Nguyễn Thu Thuỷ

Đoàn nghệ thuật (Chèo, ca múa nhạc) Bắc Giang 50 năm xây dựng và trưởng thành

Đoàn Nghệ thuật (Chèo, ca múa nhạc) Bắc Giang tiền thân là Đoàn nghệ thuật Chèo Sông Thương, được thành lập từ tháng 6 năm 1959. Năm mươi năm qua, dù phải trải qua bao thăng trầm gian nan vất vả, Đoàn vẫn vững vàng vượt khó đi lên, hoàn thành xuất sắc nhiệm vụ chính trị, chuyên môn mà Đảng bộ và nhân dân tỉnh Bắc Giang đã tin yêu giao phó, góp phần không nhỏ vào sự nghiệp giải phóng dân tộc, bảo vệ và xây dựng quê hương đất nước, vào sự nghiệp bảo tồn và phát triển bộ môn nghệ thuật Chèo truyền thống, di sản văn hoá của dân tộc.

Khi mới thành lập, Đoàn đã mời các nghệ nhân Nhà hát Chèo Trung ương về truyền dạy, rồi được bổ sung diễn viên, nhạc công có kiến thức cơ bản để dàn dựng những vở chèo ngắn, phục vụ nhiệm vụ chính trị của địa phương, cổ vũ thi đua lao động sản xuất, bài trừ tệ nạn xã hội, thói hư tật xấu của chế độ cũ. Đó là các vở: “Hương lúa tình quê”, “Tiếng trống hội mùa”, “Chị Thắm anh Hồng”, “Vẹn cả đôi đường”, “Mối tình Điện Biên”, “Tiến lên phía trước”, “Cho đẹp quê ta”… Những năm tiếp theo, Đoàn dàn dựng những vở chèo truyền thống dài như: “Suý Vân giả dại”, “Quan Âm Thị Kính”, “Lưu Bình Dương Lễ”. Việc dàn dựng và biểu diễn thành công các vở diễn lớn đã khẳng định sự trưởng thành nhanh chóng của Đoàn trong hoàn cảnh hết sức khó khăn về cơ sở vật chất cũng như điều kiện hoạt động. Hành trang vào nghề của Đoàn lúc bấy giờ còn rất thô sơ, nghèo nàn (4 chiến xe ba gác, 4 chiếc đèn măngxông, không có tăng âm tiếng nói, phông màn được may bằng vải thô, một số phục trang cũ được dùng cho nhiều vở diễn), chế độ bồi dưỡng biểu diễn cho diễn viên, nhạc công, kỹ thuật không có. Vậy mà nghệ sĩ vẫn nhiệt tình, say đắm với nghề, ánh đèn măngxông vẫn luôn rực sáng, tiếng trống chèo vẫn rộn rã khắp các làng quê từ vùng cao Sơn Động đến các nông-lâm trường Lục Nam, Yên Thế, Việt Yên, Yên Dũng, Hiệp Hoà… Nhiều nơi, do đường đèo nhỏ xe cải tiến không đi được, lãnh đạo đoàn và các nghệ sĩ lại phải khiêng vác đạo cụ, cảnh trí, xoong nồi cấp dưỡng vào điểm diễn để tổ chức phục vụ nhân dân.

Chương trình biểu diễn của Đoàn trong giai đoạn này, ngoài những vở chèo dài còn có những ca cảnh, những bài hát mới, dân ca quan họ, những điệu múa dân gian để phục vụ nhu cầu đa dạng của khán giả. Năm 1962, tại Hội diễn tổng hợp 9 tỉnh được tổ chức tại Thường Tín (Hà Tây), Đoàn đã tham dự với hai vở chèo “Tiến lên phía trước” (tác giả Minh Châu, đạo diễn Bá Lưu) và “Ba anh em họ Điềm” (tác giả Lê Dân, đạo diễn Nguyễn Vinh). Cả hai vở đều được Hội diễn đánh giá khá cao về nội dung và chất lượng nghệ thuật.

Năm 1963, hai tỉnh Bắc Giang và Bắc Ninh sáp nhập thành tỉnh Hà Bắc, hai đoàn nghệ thuật Chèo của hai tỉnh được sáp nhập và đổi tên thành Đoàn nghệ thuật Chèo Hà Bắc.
Lúc này, cuộc chiến tranh chống đế quốc Mỹ xâm lược đang bước vào giai đoạn gay go ác liệt. Thi hành chỉ thị của UBND tỉnh và Ty Văn hoá-Thông tin, Đoàn đã phải đi sơ tán ở nhiều nơi, chia thành nhiều tốp xung kích với những tiết mục ngắn gọn, nhanh chóng có mặt ở những nơi giặc Mỹ đánh phá để biểu diễn động viên, cổ vũ cho tinh thần chiến đấu của bộ đội, dân quân. Tiếng hát chèo của quê hương Bắc Giang lại cất lên giữa làn mưa bom bão đạn, động viên các chiến sĩ vững thêm tay súng, làm dịu bớt nỗi đau mất mát hy sinh. “Tiếng hát át tiếng bom” của các nghệ sĩ đã hoà cùng phong trào thi đua trong cả nước, thể hiện niềm tin vào chiến thắng, vào tương lai tươi sáng của cả dân tộc.
Đêm biểu diễn, ngày lao động làm cỏ, gặt lúa giúp dân, các nghệ sĩ đi đến đâu cũng được dân nhớ, dân thương. Nhiều nghệ sĩ của đoàn được nhân dân ghi nhớ cho tới bây giờ, như: Văn Thành, Huy Bái, Văm Thơm, Đăng Nhật, Diễm Loan, Dương Lễ, Lê Phan, Hữu Luận, Thuý Tình, Thu Hiền, Thuý Lan, Văn Khách, Thanh Hải, Khánh Tuyên…
Chương trình biểu diễn của Đoàn trong thời kỳ này là các vở diễn: “Nguyễn Văn Bé”, “Cô gái Long Châu Sa”, “Tình quân dân”, “Làng Thương”, “Cai Tranh đốt quán”, “Trên đồi pháo”… cùng với những ca khúc, điệu múa phù hợp với nhịp độ sôi động vừa chiến đấu vừa sản xuất của nhân dân. Bên cạnh những tiết mục ngắn, Đoàn còn dàn dựng những vở diễn dài như: “Tiếng hát làng Pơ Rao”, “Lứa tuổi xuân”, “Dòng phù sa”, “Tấm Cám”…
Năm 1970, tuy chiến tranh vẫn ác liệt nhưng Đoàn vẫn dàn dựng tiết mục để phục vụ nhân dân và tham gia hội diễn tại thành phố Nam Định (Hà Nam Ninh) vở: “Tiếng làng PơRao” (tác giả Ngô Quang Thắng; Nguyễn Hữu Luận chuyển thể và đạo diễn). Vở diễn đã gây xúc động, chiếm được tình cảm của người xem.
Năm 1971, theo tiếng gọi của tiền tuyến, tỉnh Hà Bắc đã thành lập Đội văn công xung kích vào chiến trường phục vụ các chiến sĩ. Nhiều nghệ sĩ của đoàn, như Lê Phan, Hữu Luận, Khánh Tuyên, Hoàng Linh, Minh Chính, Hồng Thắm… đã xung phong vào Đội, lên đường ra tiền tuyến. Các anh, các chị đã vượt bom đạn, mang tiếng hát, mang nghĩa tình sâu nặng của quê hương Bắc Giang tới nơi chiến trường rực lửa để động viên các chiến sĩ. Kết thúc đợt diễn, Đội Văn công xung kích đã được Nhà nước tặng Huân chương Lao động hạng Ba, được Bộ Tư lệnh chiến trường 559 và UBND tỉnh Hà Bắc tặng Bằng khen. Và trong những năm hào hùng ấy, nhiều cán bộ, nghệ sĩ của Đoàn đã xung phong lên đường nhập ngũ. Có những đồng chí đã vĩnh viễn nằm lại nơi chiến trường khói lửa. Các đồng chí đã hoàn thành nhiệm vụ chiến đấu lại trở về tiếp tục mang tài năng nghệ thuật của mình chung lòng xây dựng đoàn ngày một trưởng thành.
Thời kỳ 1975-1990, sau ngày miền Nam hoàn toàn giải phóng, thống nhất đất nước, để đáp ứng nhu cầu nhiệm vụ trong giai đoạn mới, Đoàn Chèo Hà Bắc bước vào tập huấn nâng cao trình độ chuyên môn, dàn dựng nhiều vở diễn cổ vũ cho công cuộc xây dựng cuộc sống mới, con người mới xã hội chủ nghĩa, như: “Dòng phù sa”, “Chàng rể bố vợ”, “Những người nói thật”…
Năm 1980, tại Hội diễn sân khấu chuyên nghiệp toàn quốc, Đoàn Nghệ thuật Chèo Hà Bắc lại gây được sự chú ý của ngành chèo và sự yêu mến của khán giả thủ đô Hà Nội bằng vở diễn “Tuổi trẻ Nguyễn Văn Cừ” (tác giả Đào Thiệm, đạo diễn Trần Bảng). Đoàn đã biểu diễn tại Trường Đảng Nguyễn Ái Quốc, diễn ba đêm liền tại Nhà hát lớn thành phố, báo cáo với đồng chí Tổng Bí thư Lê Duẩn, các đồng chí lãnh đạo Trung ương, lãnh đạo Bộ Văn hoá, Hội sân khấu Việt Nam và nhiều đêm diễn liên tục tại các rạp hát Thủ đô, Bộ Tổng tư lệnh quân đội nhân dân Việt Nam, Tổng Cục Hậu cần, Bộ Tư lệnh phòng không không quân và nhiều đơn vị khác.
Cùng với vở “Tuổi trẻ Nguyễn Văn Cừ”, Đoàn đã dựng vở “Nguyên Phi Ỷ Lan”, “Học sỹ Nguyễn Cao”, “Ngọn cờ đại nghĩa”, “Tiếng hát đưa nôi”, “Hoàng tử Pôn Na Vông”, “Những người nói thật”, “Những đứa con oan nghiệt”… Ở mỗi vở có sự thành công khác nhau, nhưng tất cả đều bám sát nhiệm vụ chính trị của Đảng, của Nhà nước và địa phương, đó là: giáo dục tình yêu quê hương đất nước; ca ngợi những tấm gương anh hùng cách mạng, truyền thống chống giặc ngoại xâm của dân tộc; ca ngợi tình đoàn kết gắn bó thuỷ chung “Vừa là đồng chí, vừa là anh em” của các dân tộc Đông Dương; ca ngợi những con người dám nghĩ, dám làm đưa quê hương ngày thêm giầu đẹp; đồng thời phê phán mạnh mẽ những tư tưởng tiêu cực, những thói hư tật xấu làm ảnh hưởng đến bước tiến chung của toàn xã hội.
Năm 1988, Liên hoan sân khấu chèo toàn quốc tại thành phố Nam Định (Hà Nam Ninh), Đoàn đã tham dự với vở “Oan trái làng Tằm”, tác giả Xuân Hồng- Trần Minh, đạo diễn Ngọc Phương, biên đạo múa NSND Trần Minh.
Từ năm 1988 đến năm 1995 là thời kỳ đã để lại ấn tượng sâu sắc, khó quên trong cuộc đời làm nghề của các nghệ sĩ tỉnh Hà Bắc. Thời kỳ đầu, do chuyển đổi cơ chế quản lý từ bao cấp sang kinh tế thị trường nên các đoàn nghệ thuật đều gặp khó khăn, bế tắc. Tỉnh Hà Bắc có bốn đoàn nghệ thuật (đoàn Nghệ thuật Tuồng, đoàn Chèo, đoàn Kịch nói, đoàn Dân ca Quan họ) hầu như đều phải ngừng hoạt động.
Đứng trước thực trạng đó, Sở Văn hoá Thông tin-Thể thao đã có đề án củng cố xếp sắp lại bộ máy tổ chức của các đoàn nghệ thuật, trình UBND tỉnh ra Quyết định tinh giảm biên chế, từ bốn đoàn chỉ để lại hai đoàn (Đoàn Nghệ thuật Chèo và Đoàn Dân ca Quan họ).
Ba đơn vị Kịch, Tuồng, Chèo được hợp nhất thành Đoàn nghệ thuật Chèo, trong đó nòng cốt là cán bộ diễn viên của Đoàn nghệ thuật Chèo. Từ 130 cán bộ nhân viên của ba đơn vị và đội xe máy phải giảm biên chế chỉ còn 31 người. Một số diễn viên xuất sắc của đoàn Tuồng, đoàn Kịch nay chuyển sang làm diễn viên Chèo quả là một khó khăn.
Sau khi củng cố tổ chức, Đoàn đã nhanh chóng tổ chức tập huấn chuyên môn và bắt tay dàn dựng lại các vở: “Quan Âm Thị Kính”, “Nỗi đau tình mẹ”, “Chinh phụ hai chồng” và “Đôi ngọc lưu ly”. Cuối năm 1993, Đoàn đã thành lập một đội gồm 16 cán bộ, diễn viên, nhạc công vào biểu diễn phục vụ cán bộ và nhân dân các tỉnh Tây Ninh, Cần Thơ, thành phố Hồ Chí Minh…
Cũng trong giai đoạn này, Đoàn đã xây dựng chương trình tham dự thi Tiếng hát Chèo hay toàn quốc (1992) tại Hải Dương và tham dự thi các trích đoạn chèo, tuồng hay toàn quốc (1993) tại Ninh Bình. Cả hai cuộc thi, Đoàn đều đoạt được những thành tích cao với 6 Huy chương vàng, 5 Huy chương bạc và được Bộ VHTT tặng Bằng khen, trong đó có cả những diễn viên chèo mới cũng được Huy chương bạc.
Năm 1992, 1993 Đoàn được tặng Bằng khen của Bộ VHTT, Hội nghệ sỹ sân khấu Việt Nam, UBND tỉnh Hà Bắc, UBND tỉnh Tây Ninh.
Năm 1997, sau khi tái lập tỉnh, Đoàn được đổi tên là Đoàn nghệ thuật Chèo tỉnh Bắc Giang.
Ý thức được đầy đủ vinh dự và trách nhiệm lớn lao của mình, Ban lãnh đạo đoàn đã nhanh chóng xây dựng đề án Đoàn vẫn tiếp tục định hướng kế thừa và phát huy những thành tựu của thế hệ đi trước, phát triển nghệ thuật chèo truyền thống, khai thác đề tài lịch sử viết về những nhân vật lịch sử, danh nhân văn hoá của địa phương, phát huy thế mạnh của mảng chèo dân gian, bên cạnh đó vẫn dàn dựng những đề tài hiện đại làm cho chương trình nghệ thuật của đoàn thêm đa dạng, phong phú phục vụ được nhu cầu thưởng thức nghệ thuật của mọi tầng lớp khán giả. Từ quan điểm chỉ đạo trên, những năm gần đây dàn kịch mục của đoàn đã có nhiều vở diễn được công chúng mến mộ như: “Hoàng thúc Lý Long Tường”, “Phò mã Thân Cảnh Phúc”, “Chiếc bóng oan khiên”, “Lời ru hai người mẹ”, “Nỗi đau tình mẹ”, “Chuyện tình sau chiến tranh”, “Nước mắt tuổi thơ”, “Gươm báu truyền ngôi”… Bên cạnh những vở dài, hàng năm Đoàn còn dựng một số các trích đoạn chèo ngắn, chương trình ca nhạc dân gian để phục vụ khán giả, phục vụ các chương trình giao lưu nghệ thuật, phục vụ các đoàn khách Trung ương, tỉnh bạn về thăm và làm việc với Bắc Giang.
Điều đáng mừng là bên cạnh lớp diễn viên thế hệ đi trước đã được Nhà nước phong tặng danh hiệu NSƯT như Hồng Tính, Trần Thông, Thanh Nhàn, Hương Quế, và các nghệ sỹ xuất sắc như Xuân Hậu, Thanh Hải… Đoàn có một dàn diễn viên trẻ như Mạnh Lẫm, Quỳnh Mai, Thanh Hường, Anh Tuấn, Lệ Xuân, Đình Hưng, Hoàng Chung, Anh Quân, và những nhạc công như Tiến Mạnh, Văn Tuyên… đã nhanh chóng trưởng thành, đạt được nhiều thành tích cao trong các kỳ hội diễn sân khấu chuyên nghiệp toàn quốc, được bạn bè đồng nghiệp đánh giá cao.
Năm 2001, tại Liên hoan Sân khấu chèo truyền thống tổ chức tại thành phố Hạ Long (Quảng Ninh), dàn diễn viên trẻ của đoàn đã gây được ấn tượng tốt đẹp trước toàn thể bạn nghề của làng Chèo cả nước và của Ban Giám khảo hội diễn qua vở “Suý Vân”. Nghệ sỹ trẻ Quỳnh Mai đã được tặng hai giải thưởng, 01 Huy chương vàng và giải Nghệ sỹ múa đẹp nhất.
Năm 2002, tại Hội thi “Hát Dân ca” các tỉnh Trung du đồng bằng Bắc Bộ do Bộ VHTT tổ chức, một lần nữa các nghệ sỹ trẻ lại khẳng định được tài năng của mình, với 05 tiết mục dự thi Đoàn đã được Ban Giám khảo tặng thưởng 1 Huy chương vàng toàn đoàn, 3 Huy chương vàng, 1 Huy chương bạc tiết mục.
Năm 2003, với đội hình hơn 40 cán bộ nghệ sỹ, Đoàn đã tổ chức đợt biểu diễn dài ngày với gần 30 đêm diễn trên địa bàn các tỉnh phía Nam, như Tây Ninh, thành phố Hồ Chí Minh, Bà Rịa-Vũng Tàu, Kom Tum-Đắc Lắc và một số các đơn vị lực lượng vũ trang. Chương trình biểu diễn của đoàn đã để lại những ấn tượng sâu sắc khó quên với cán bộ và nhân dân những nơi đoàn lưu diễn.
Từ năm 1999 đến 2009, năm nào đoàn cũng thực hiện được từ 140 đến 150 đêm diễn trở lên, hoàn thành chỉ tiêu kế hoạch đề ra.
Với gần 100 vở diễn, 70 Huy chương vàng, bạc của tập thể và cá nhân trong các kỳ hội diễn từ những năm 1980 trở lại đây, Đoàn đã đươc tặng nhiều Bằng khen, Cờ thi đua của Thủ tướng Chính phủ, Bộ VHTTDL, UBND tỉnh về thành tích công tác. Năm 2004, Đoàn vinh dự được Nhà nước tặng thưởng Huân chương Lao động hạng Ba và năm 2009 Đoàn vinh dự đón nhận Huân chương Lao động hạng Nhì.
Kế thừa truyền thống 50 năm đầy vẻ vang, tập thể và lãnh đạo, nghệ sỹ đoàn Nghệ thuật Chèo Bắc Giang tâm nguyện sẽ phấn đấu không ngừng, coi trọng việc nâng cao trình độ chuyên môn để đáp ứng nhu cầu thưởng thức nghệ thuật ngày càng cao của nhân dân, khuyến khích các tài năng, sáng tạo nhiều vở diễn có giá trị tư tưởng lành mạnh, tính nhân văn sâu sắc và giá trị nghệ thuật cao, quyết tâm xây dựng đoàn Nghệ thuật (Chèo, Ca múa nhạc) Bắc Giang thành.
Ngô văn Trụ – Trần Thông

Giữ gìn bản sắc chèo Nam Ðịnh

Nam Ðịnh được coi là chiếc nôi của nghệ thuật Chèo. Dường như mỗi người dân nơi đây khi sinh ra đã được đắm mình trong những làn điệu chèo ngọt ngào, đằm thắm. Từ chiếng chèo Nam đến Nhà hát chèo Nam Ðịnh là cả một quá trình vượt khó đi lên để tiếng trống chèo mãi âm vang trong lòng công chúng.

Đoàn chèo Nam Định biểu diễn phục vụ
nhân dân tại xã Mỹ Thắng, Mỹ Lộc.

Nam Định là vùng đất cổ. Các thần tích, thần phả, văn bia, thư tịch còn lưu giữ cho thấy: Từ thời tiền sử, người Việt cổ đã di cư từ vùng đất trung du xuống vùng hạ lưu ven biển Nam Ðịnh, sinh kế bằng nghề chài lưới và trồng lúa nước. Từ trong lao động, các sinh hoạt văn hóa dân gian và tín ngưỡng dân gian ra đời. Nói Nam Ðịnh là chiếc nôi của nghệ thuật chèo bởi đây là quê hương của sử thi Mẫu Liễu Hạnh – một trong “tứ bất tử” được truyền tụng trong dân gian bao đời nay. Các vật thờ cúng trong lễ hội Phủ Dày hằng năm và các làn điệu hát chầu văn được phô diễn trong các giá đồng đủ nói lên điều đó. Nam Ðịnh cũng là quê hương của Trạng nguyên Lương Thế Vinh, người đầu tiên nghiên cứu công phu đặc điểm, quy tắc nghệ thuật chèo thông qua tác phẩm nổi tiếng Hý phường phả lục. Với gần 1.700 di tích lịch sử, văn hóa trải đều khắp địa bàn trong tỉnh, cứ mỗi độ xuân về, hội làng được tổ chức thì ta luôn bắt gặp tiếng trống chèo vang lên như chất kết dính quá khứ và hiện tại ở những vùng quê hồn hậu, thuần khiết. Trong mối quan hệ với các chiếng chèo xứ Bắc, xứ Ðông, xứ Ðoài, chiếng chèo Nam xưa có hàng trăm gánh hát ở khắp làng quê. Các gánh hát tồn tại như một lẽ tất yếu, một nhu cầu không thể thiếu trong sáng tạo nghệ thuật và hưởng thụ văn hóa của người lao động. Câu ca dao cổ: “Ăn no rồi lại nằm khoèo/ Nghe giục trống chèo bế bụng đi xem” đã phản ánh sinh động đời sống tinh thần của người nông dân xưa kia, bởi lẽ khi xem các nhân vật trong các tích chèo ta thấy bóng dáng của những con người trong đời sống thực. Ở đó là các cô thôn nữ thảo hiền, nết na, nhân hậu như cô Tấm (vở Tấm Cám), Thị Phương (vở Trương Viên), Thị Kính (vở Quan âm Thị Kính), Châu Long (vở Lưu Bình – Dương Lễ); những mụ dì ghẻ độc ác như mẹ Cám (vở Tấm Cám); những bà mẹ chồng nghiệt ngã như Sùng Bà (vở Quan âm Thị Kính), v.v.

Trên cái nền phát triển rộng khắp của các gánh hát chèo, sau là đội chèo, tới năm 1959 Ðoàn nghệ thuật Chèo Nam Ðịnh được thành lập. Chỉ ba năm sau, chèo Nam Ðịnh đã khẳng định tên tuổi của mình với công chúng cả nước bằng Huy chương Bạc cho vở diễn Ðôi ngọc lưu ly tại Hội diễn mùa xuân năm 1962. Một năm sau, vở diễn Chị Tâm bến Cốc vinh dự được công diễn phục vụ Ðại hội đại biểu Ðảng bộ tỉnh Nam Ðịnh và anh chị em diễn viên được chụp ảnh lưu niệm với Bác Hồ tại Ðại hội tối 21-5-1963. Ðặc biệt, vở chèo lịch sử Trần Quốc Toản ra quân đã gây tiếng vang lớn trong cả nước với hàng trăm đêm diễn, năm 1971 vở diễn được Hãng phim truyện Việt Nam quay thành phim nhựa phục vụ bộ đội và đồng bào vùng sâu, vùng xa, điều ấy như một thứ hữu xạ tự nhiên hương để hình ảnh và tiếng hát chèo Nam Ðịnh được chắp cánh bay xa. Ðến tận bây giờ, Nhà hát chèo Nam Ðịnh được ví như một thứ vàng mười đã qua bao lần thử lửa.

Hiện nay, Ðoàn nghệ thuật Chèo Nam Ðịnh được UBND tỉnh nâng cấp thành Nhà hát Chèo Nam Ðịnh. Bởi vậy cùng với việc bảo đảm đời sống, tạo đất diễn cho các nghệ sĩ, diễn viên trên chiếc nôi chèo, công tác khôi phục, bảo tồn, truyền bá nghệ thuật chèo truyền thống cũng như đào tạo, bồi dưỡng, nâng cao nghiệp vụ cho nghệ sĩ, diễn viên tham gia đào tạo hạt nhân cho các đội chèo đang đứng trước những cơ hội và thách thức mới. Với phương châm “khán giả không đến rạp thì người hát chèo sẽ tìm đến khán giả”, trong nhiều năm qua Nhà hát Chèo Nam Ðịnh đã tổ chức diễn lưu động tới các vùng quê, các lễ hội, trong trường học. Bằng tình yêu nghệ thuật, lòng đam mê vốn văn hóa truyền thống, Nhà hát Chèo Nam Ðịnh đã thực hiện trọn vẹn sứ mệnh cao cả là gìn giữ và phát huy vốn cổ của dân tộc, qua đây những nghệ sĩ chèo đã nhận ra sức sống mãnh liệt của nghệ thuật hát chèo vẫn còn ấm nồng trong lòng công chúng. Song song với việc dàn dựng và khôi phục các vở diễn dài, từ cuối những năm 90, Nhà hát Chèo Nam Ðịnh cho ra đời loại hình sân khấu nhỏ mang tên “Chiếu Chèo Nam”. Nắm bắt được tâm lý người xem, nhà hát đã dày công sưu tầm và dàn dựng những trích đoạn chèo ngắn, hấp dẫn, đôi khi là trích đoạn chèo đã trở thành kinh điển trong nghệ thuật chèo Việt Nam như Thị Mầu lên chùa, Súy Vân giả dại, Xã trưởng mẹ Ðốp, Cu Sứt huyện tể. Nhà hát cũng thành công trong biên soạn, dàn dựng và biểu diễn trên “Chiếu Chèo Nam” 13 giá hát văn và múa hát chầu đồng trong đạo tứ phủ (Phủ Dày) – một loại hình nghệ thuật diễn xướng độc đáo của quê hương Nam Ðịnh. Ðến đây, công chúng không chỉ được thưởng thức những tinh túy trong các trích đoạn chèo cổ mà còn được đắm mình trong giai điệu dân ca đằm thắm, trữ tình của vùng đồng bằng châu thổ sông Hồng. “Chiếu Chèo Nam” vinh dự được biểu diễn phục vụ các đồng chí lãnh đạo Ðảng, Nhà nước và nhiều đoàn khách trong nước, quốc tế mỗi dịp về thăm Nam Ðịnh.

Nghệ sĩ Ưu tú Huy Soái, Giám đốc Nhà hát Chèo Nam Ðịnh thổ lộ với chúng tôi: Sở dĩ Nam Ðịnh vẫn giữ được hồn cách của lối hát chèo truyền thống là do luôn xác định đúng đắn định hướng phát triển nghệ thuật, nghiêm túc trong khai thác, kế thừa phát triển nghệ thuật chèo cổ, không bị chao đảo trước cơn bão “chèo cách tân”, đồng thời tạo nét riêng bản sắc chèo Nam Ðịnh, đây cũng là hướng đi bền vững trong lòng công chúng đam mê nghệ thuật truyền thống.

Theo Nhân Dân