Bộ Văn hóa Thể thao và Du lịch: Chương trình nghệ thuật Chào năm mới 2017

Đây là chương trình nghệ thuật tổng hợp được xây dựng từ những tiết mục tiêu biểu của hầu hết các đơn vị nghệ thuật, cơ sở đào tạo trực thuộc Bộ VHTTDL với nhiều bộ môn nghệ thuật thuộc hai loại hình nghệ thuật Sân khấu và Ca múa nhạc do Bộ VHTTDL tổ chức. Chương trình sẽ diễn ra vào 20h00 các ngày 21, 22, 23.12.2016 tại Nhà hát Lớn, số 1 Tràng Tiền, Hà Nội.

Chương trình do Cục Nghệ thuật biểu diễn, Văn phòng Bộ VHTTDL và Nhà hát Lớn Hà Nội chủ trì thực hiện dưới sự chỉ đạo trực tiếp của Bộ trưởng Bộ VHTTDL Nguyễn Ngọc Thiện cùng các trợ lý: NSND Ngô Hoàng Quân; NSND Nguyễn Minh Thông; NSND Quang Vinh.

Chương trình sẽ huy động lực lượng nghệ sĩ, ca sĩ, nhạc công, diễn viên của: Học viện Âm nhạc Quốc gia VN, Học viện Âm nhạc TP.HCM, Học viện Âm nhạc Huế, Nhà hát Ca múa nhạc VN, Nhà hát Nhạc vũ kịch VN, Nhà hát Nghệ thuật đương đại VN, Dàn nhạc Giao hưởng VN, Nhà hát Ca múa nhạc dân gian Việt Bắc, Nhà hát Chèo VN, Nhà hát Tuồng VN, Nhà hát Cải lương VN, Nhà hát Múa rối VN.

Thiết kế sân khấu của chương trình sẽ được làm mới và có hệ thống màn hình LED thay thế cho phông phía sau và hai bên cánh gà. Các nhà thiết kế sẽ sử dụng phông mềm, máy chiếu để thay đổi không gian, chuyển cảnh, đạo cụ, sắp xếp đội hình nhạc công, nghệ sĩ cho các tiết mục sử dụng nhiều nhạc cụ, diễn viên.

Chương trình có tổng thời lượng khoảng 120 phút với các phần: Khai từ và 2 phần nội dung chính. Màn khai từ là trình diễn của Dàn nhạc Giao hưởng VN với bản giao hưởng “Người về đem tới ngày vui” (âm nhạc: Văn Cao – Trọng Bằng, chỉ huy: Nhạc trưởng Honna Tetsuji). Nội dung Phần một là các tiết mục nghệ thuật truyền thống đặc sắc. Phần hai là các tác phẩm nghệ thuật ca múa nhạc phát triển từ chất liệu dân gian, truyền thống cùng một số tác phẩm cổ điển châu Âu.

Sẽ có những tiết mục dàn dựng đặc biệt như nhạc cảnh Cung chúc tân xuân với sự phối hợp biểu diễn giữa các làn điệu (Chèo) Sử xuân và Tứ quý cùng Hề mồi, Hề gậy, Múa cờ và Ông già cõng vợ đi xem hội (Tuồng) do nghệ sĩ Nhà hát Chèo Việt Nam và Nhà hát Tuồng Việt Nam phối hợp biểu diễn. Có rất nhiều ca khúc đơn ca ở nhiều thể loại được các nghệ sĩ, ca sĩ tên tuổi của các đơn vị nghệ thuật trình diễn như: Bài vọng cổ tôi yêu (NSND Vương Hà), Gọi Anh (NSƯT Mã Minh Huệ và tốp múa Nhà hát Ca múa nhạc dân gian Việt Bắc”, hát chầu văn Huế trọn nghĩa tình (ca sĩ Mai Chung và tốp múa Nhà hát Ca múa nhạc VN), Mẹ yêu con (ca sĩ Anh Thơ và Dàn nhạc Giao hưởng dân tộc Học viện Âm nhạc Quốc gia VN thực hiện), Tổ quốc gọi mình (NSƯT Tạ Minh Tâm và tốp múa Nhà hát Nhạc vũ kịch VN), Hòa tấu Ngư phủ Triều khúc (ca sĩ Đức Liên và Dàn nhạc Nhà hát Ca múa nhạc VN), Thời hoa đỏ (NSND Thái Bảo trên nền tốp múa Nhà hát Ca múa nhạc VN)…

Các tiết mục song ca và biểu diễn tập thể: Múa rối Vũ điệu tâm linh (Nhà hát Múa rối VN), Múa những bông đỏ của rừng (tốp múa nữ Nhà hát Ca múa nhạc Dân gian Việt Bắc), Tình ca mùa xuân (Song ca nam nữ và tốp múa Nhà hát Ca múa nhạc VN), Lời ru của rừng (tốp múa Nhà hát Nhạc vũ kịch VN), Acapella Dòng sông thương nhớ (song ca cùng dàn ca sĩ Nhà hát Ca múa nhạc VN), Song tấu sáo trúc Cánh chim tự do (Nhà hát Nghệ thuật đương đại VN), Những ánh trăng đỏ (tốp múa Nhà hát Ca múa nhạc VN), Ballet Những đóa hồng (tốp múa Nhà hát Nhạc vũ kịch VN).

Quy tụ lực lượng tác giả, đạo diễn, biên đạo múa, nhạc sĩ và nghệ sĩ biểu diễn đều là những đại diện tiêu biểu, nòng cốt của hai loại hình nghệ thuật sân khấu và ca múa nhạc, chương trình nghệ thuật chào năm mới 2017 sẽ mang tới cho khán giả thủ đô một chương trình nghệ thuật chuyên nghiệp được dàn dựng công phu, thiết kế quy mô và một không gian thưởng thức nghệ thuật tinh tế, sang trọng.

Đào Anh; ảnh: Trần Huấn

(Trích đăng lại tin từ Báo văn hóa điện tử)

 

Hành trình xây dựng những vở chèo cổ mẫu mực của Nhà hát Chèo Việt Nam

Với phương châm phục hồi, phát triển nghệ thuật truyền thống phải nhằm phục vụ cho cuộc sống đương thời, năm 1956, trong hàng chục viên ngọc của kho tàng truyền thống, Đoàn và Ban Nghiên cứu chèo đã tiến hành lựa chọn để phục hồi lần đầu tiên 3 vở chèo cổ: Quan Âm Thị Kính, Lưu Bình Dương Lễ  Súy Vân theo các tiêu chuẩn cơ bản: là những trò diễn nổi tiếng được nhân dân xưa nay ưa chuộng; thuộc dạng thực nghiệm trên ba lĩnh vực: chỉnh lý, cải biên, viết lại. Và đặc biệt phải có trò diễn phong phú, mô hình nhân vật đa dạng.

Ngay từ khi mới thành lập, Tổ Chèo (trong Đoàn Văn công Nhân dân Trung ương), rồi Đoàn Chèo nhân dân Trung ương, tiền thân của Nhà hát Chèo Việt Nam, đã hội tụ được hầu hết các nghệ nhân tài ba của ngành chèo cả nước như các cụ: Năm Ngũ, Dịu Hương, Trần Thị Hảo, Trùm Thịnh, Trịnh Thị Lan (Cả Tam), Lý Mầm, Hồng Lô, Minh Lý, Thanh Hảo, Khúc Văn Đẩu, Minh Phương. Phạm Thị Lừng (Phẩm), Lệ Hiền, Nguyễn Quang Mai, Lê Văn Ly, Nguyễn Thị Định, Vũ Khắc Bảy, Hoàng Văn Tắc, Nguyễn Phú Quang, Mai Văn Đá… và một lực lượng khá phong phú những cán bộ nghệ thuật những nghệ sĩ chèo trẻ tuổi: các nhà thơ Thế Lữ, Lưu Quang Thuận, Tú Mỡ, Trần Huyền Trân, nhà văn Trần Vượng, các đạo diễn Đặng Đình Hưng, NSND Trần Bảng, Chu Ngọc, Phạm Văn Khoa, Trần Hoạt, các nhạc sĩ Hoàng Kiều, Bùi Đức Hạnh, Nguyễn Xuân Khoát, các NSND Chu Văn Thức, Mạnh Tuấn, Bạch Tuyết, Bùi Trọng Đang, Diễm Lộc, các NSƯT Thúy Lan, Ngô Bích, Thanh Chức…

Chính đội ngũ nghệ nhân, nghệ sĩ ưu tú này đã trực tiếp làm nên những điều kỳ diệu là những vở chèo nổi tiếng từ trong chiến khu Việt Bắc như Tát nước cấy chiêm, chị Trầm, chị Tấm anh Điền… và khi hòa bình lập lại (tháng 1 – 1955) Tổ chèo được chuyển thành Đoàn Chèo Nhân dân Trung ương. Dưới sự chỉ đạo của đạo diễn Trần Bảng (Trưởng đoàn đồng thời kiêm Trưởng ban Nghiên cứu chèo), cùng với nhiệm vụ xây dựng các tiết mục chèo đề tài mới là nhiệm vụ sưu tầm nghiên cứu và khai thác truyền thống.

ban-nghien-cuu-cheo

Ban nghiên cứu Chèo

Với phương châm phục hồi, phát triển nghệ thuật truyền thống phải nhằm phục vụ cho cuộc sống đương thời, năm 1956, trong hàng chục viên ngọc của kho tàng truyền thống, Đoàn và Ban Nghiên cứu chèo đã tiến hành lựa chọn để phục hồi lần đầu tiên 3 vở chèo cổ: Quan Âm Thị Kính, Lưu Bình Dương Lễ  Súy Vân theo các tiêu chuẩn cơ bản: Là những trò diễn nổi tiếng được nhân dân xưa nay ưa chuộng; thuộc dạng thực nghiệm trên ba lĩnh vực: chỉnh lý, cải biên, viết lại. Và đặc biệt phải có trò diễn phong phú, mô hình nhân vật đa dạng.

1. Chỉnh lý

Quan Âm Thị Kính là vở diễn đã được lưu truyền qua nhiều thế hệ… Tác giả Trần Huyền Trân được giao nhiệm vụ chỉnh lý kịch bản, cùng cộng tác còn có nhạc sĩ Ngọc Chung, các họa sĩ Nguyễn Đình Hàm, Sĩ Ngọc, Quang Phòng… Tất cả các nghệ nhân (Trùm Thịnh, Cả Tam, Minh Lý, Nguyễn Thị Lừng, Trần Văn Linh, Lệ Hiền…) đều vừa nhớ lại vừa sắm vai và truyền nghề cho các diễn viên trẻ. Ê kíp sáng tạo không chỉ làm một việc là ổn định các lớp lang trước hoặc sau cho lôgic; đối chiếu chỉnh đốn các từ các câu trại bẹ hoặc làm sáng tỏ các đoạn lời trò về mặt tình ý cho phù hợp với người xem hôm nay. Mà thực sự là một cuộc đi tìm, khám phá ra những bí ẩn của nghệ thuật bởi những trái tim nghệ nhân nhân hậu và những nghệ sĩ tài năng trẻ đầy tâm huyết với nghề. Sự phân chia màn, lớp một cách logic, sân khấu bừng sáng với cảnh trí ước lệ và phục trang vừa tinh tế vừa rực rỡ và nghệ thuật biểu diễn xuất thần của các diễn viên đã tạo nên một vở diễn chèo (cổ) thành công đến bất ngờ. Vở diễn không phải là kết quả của việc phục hồi, tái tạo đơn giản mà còn là sự sáng tạo của tất cả các thành phần tham dự…

picture-170

Một cảnh trong vở “Quan Âm Thị Kính”

Sau lần dựng thứ 3 năm (1980) vở diễn Quan Âm Thị Kính đã được nâng cao chất lượng nghệ thuật từ xây dựng chủ đề, chủ đề tư tưởng đến việc đi tìm hình tượng trò diễn, hình tượng các nhân vật… Những mảng diễn hay và độc đáo đã được bảo tồn, phục hồi một cách nguyên vẹn nhất. Thành công của Đạo diễn và ê kíp sáng tạo là biết nhấn mạnh vào số phận, vào lòng nhân ái, từ bi hỉ xả của Thị Kính, không còn là một Thị Kính sướt mướt buồn thảm trong suốt vở diễn. Cũng từ nỗi đau tột cùng khi mất hết hạnh phúc gia đình đã khiến Thị Kính vào chùa giác ngộ nhanh chóng đạo lý nhà Phật. Thị Kính bình thản trở lại và đối xử với người đời bằng tấm lòng từ bi hỷ xả. Đến lần thứ ba dựng lại thì hình tượng nhân vật Thị Kính mới trở nên hoàn chỉnh: Thị Kính không những không thù hận mà còn tự nguyện nuôi dưỡng hạt máu rơi của Thị Màu thành con người. Thị Kính chịu trận đòn oan của làng và rời chùa ra ở mái tam quan không một lời cầu xin than khóc.

Còn về mặt nghệ thuật: vở diễn trở lại lối diễn sân đình của chèo cổ, đưa dàn đế và dàn nhạc cùng biểu diễn trên sân khấu, sử dụng lối ra trò sinh động của truyền thống, lối giao lưu đầy ngẫu hứng với dàn đế, dàn nhạc tạo nên không khí vui chơi hội hè đã đem lại cho vở diễn một hình tượng nghệ thuật bất diệt: Thị Kính từ đám bùn đen vươn lên một bông hoa ngát hương, bùn đen biểu tượng cho một xã hội phong kiến suy đồi đầy rấy những tàn bạo công.

Tấm lòng từ bi hỷ xả của Thị Kính ngời sáng lên giữa một xã hội phong kiến suy tàn, đầy bất công và oan trái. Những nhân vật điển hình cho từng lớp người trong xã hội phong kiến xưa đều được miêu tả rất sống động, rất thực bằng phương tiện diễn tả hát múa của chèo, bằng những hình tượng, những mảnh trò ước lệ cao mang tính biểu trưng và ẩn dụ. Mỗi lớp trò là một khuôn mẫu trong nghệ thuật chèo cổ.

Có thể nói vở Quan Âm Thị Kính qua bàn tay của đạo diễn Trần Bảng và ê kíp sáng tạo đã trở thành một trò diễn mẫu mực nhất. Vở diễn có giá trị không những như một cổ vật còn nguyên vẹn mà nó còn là một trò diễn hay mang tính kinh điển về nghệ thuật chèo. Trở thành một vở diễn truyền thống của nhiều Nhà hát và các đoàn chèo trong cả nước, vở Quan Âm Thị Kính đã được đi biểu diễn trọn vẹn cả vở ở nhiều nước trên thế giới.

2. Cải biên chèo cổ

Là những vở diễn lấy từ tích chèo cổ nhưng được cải biên, thay đổi hẳn lại chủ đề. Tiêu biêu nhất cho khuynh hướng này là vở Vân (năm 1962).

Được cải biên từ vở chèo cổ Kim Nham, vở  Súy Vân ngợi ca sức sống mãnh liệt của người phụ nữ dám đứng lên chống lại sức mạnh của dư luận, của tập quán phong kiến về chế độ đa thê, coi thường người phụ nữ.

Lấy Kim Nham chưa được bao lâu thì Kim Nham lên Kinh thành thi cử, Súy Vân vừa tần tảo lo mọi công việc nhà chồng,vừa mong ngóng chờ đợi chồng trở về. Khi Kim Nham thi đỗ trở về, niềm vui hạnh phúc vừa bừng nở thì Kim Nham hé lộ ra muốn cưới vợ lẽ. Súy Vân vì luôn khao khát hạnh phúc lứa đôi trọn vẹn, nên kiên quyết không chịu, nàng hết lòng khuyên can chồng, nhưng Kim Nham và mẹ chồng một mực không nghe. Thất vọng, nàng lên chùa cầu cứu Phật Bà thì gặp Trần Phương – một gã phong  tình trăng gió – đã âm mưu cùng bà mối lừa Súy Vân. Súy Vân giả dại về đòi li dị với Kim Nham. Khi được tự do, nàng ra bến sông- nơi Trần Phương đã hẹn, nhưng chờ mãi, cuối cùng chú Hề mang thư của Trần Phương đến, Trần Phương đã phụ tình nàng. Uất hận, nàng trẫm mình xuống dòng sông.

Để bảo tồn được những độc đáo của vở Kim Nham cổ, đạo diễn Trần Bảng và đồng nghiệp trước hết tập trung vào vào trích đoạn Vân Dại nổi tiếng, nghiên cứu từng động tác, từng loài hát để tìm ra tính cách và động tác chủ đạo của Súy Vân làm cơ sở cho sự xây dựng các mảng diễn khác. Súy Vân là một tâm hồn mãnh liệt, yêu cuộc sống sôi nổi dám đứng lên chống lại với sức mạnh của dư luận, của tập quán phong kiến. Súy Vân là người con gái mà xã hội phong kiến xếp vào hàng nghịch nữ nhưng trước con mắt của đương thời thì là một tính cách hiếm có, nó như một ngọn đuốc bùng lên trong đêm tối mịt mù của xã hội cũ. Vở diễn đã gìn giữ và phát huy được nhiều mảng trò và làn điệu chèo hay cũng như nhiều loại vai diễn mẫu mực của vở chèo cổ.

Sau hơn nửa thế kỷ, vở Súy Vân (chèo cổ cải biên) vẫn tồn tại và trở thành một trong những tiết mục truyền thống trên sàn diễn Nhà hát Chèo Việt Nam và nhiều Nhà hát, nhiều đoàn Chèo địa phương trong cả nước.

3. Viết lại chèo cổ

Từ tích cổ Lưu Bình Dương Lễ, nhà văn Hàn Thế Du đã viết vở Châu long dệt gấm (sau đổi là Lưu Bình Dương Lễ) đạo diễn Chu Ngọc đã tạo nên một vở diễn trữ tình lãng mạn, giàu chất thơ về một tình bạn cao cả, nhấn mạnh đến vai trò của nàng Châu Long.

img_4122

Vở “Lưu Bình Dương Lễ’

Viết lại từ tích chèo cổ Trương Viên, nhấn mạnh đến vai trò của viên ngọc gia bảo, tác giả Vinh Mậu năm 1989 cũng viết lại vở cổ với tên Đôi ngọc truyền kỳ, khai thác thêm sự thủy chung của nhân vật Trương Viên bằng cách để cho Trương Viên sau khi thắng trận trở về được Nhà vua tin dùng và được công chúa yêu tha thiết. Lúc Trương Viên dao động, tình cảm hơi ngả về công chúa… viên ngọc chàng mang theo bỗng nhiên mờ đi. Cứ lòng xấu là viên ngọc tối dần. Chính nhờ viên ngọc ấy mà Trương Viên thức tỉnh, nhớ lại tất cả, quyết từ bỏ mọi vinh hoa để trở về tìm mẹ và vợ. Giáo sư,đạo diễn NSND Trần Bảng đã dàn dựng kịch bản này rất thành công trên sân khấu Nhà hát Chèo Việt Nam với một dàn diễn viên cựu phách: NSƯT Thúy Ngần vai Thị Phương; NSƯT Đức Nghiêu vai Trương Viên, NSƯT Thanh Bình vai mẹ Trương Viên… Và mùa thu tháng 9 – 2012, Nhà hát Chèo lại ra mắt vở diễn Trương Viên do đạo diễn Vũ Ngọc Minh dàn dựng với một dàn diễn viên tài năng hát hay, múa đẹp: NSƯT Thùy Dung vai Thị Phương, NSƯT Thanh Mạn vai mẹ Trương Viên, NSTài năng Tuấn Tài vai Trương Viên, NS Ngọc Hưng vai Thừa tướng, NS Trần Hải vai Thổ địa, NS Thúy Hạnh vai Quỷ cái; NS Hương Dịu vai Tiên Mẫu… cũng là các vở diễn lấy nguyên kịch bản chèo cổ chỉ qua chỉnh lý. Đạo diễn đã thành công khi giữ được cho vở diễn một cấu trúc kể chuyện mạch lạc.

Canh vở "Trương Viên" 2012, ảnh Phi Hùng
Cảnh trong vở “Trương Viên” 2012, ảnh Phi Hùng

Mỗi một êkip sáng tạo ở những thời điểm khác nhau đều có những chủ ý riêng của mình. Tuy nhiên, trong tích hát (kịch bản) câu chuyện về “nàng dâu nuôi mẹ thế gian mấy người” đã là một câu chuyện lạ, cảm động và chan chứa tình yêu thương. Cái sự “lạ” của vở diễn không phải chỉ vì xuất hiện những nhân vật Hổ dữ, Quỷ, Thần linh đầy mầu sắc huyền thoại mà chính là ở những hành động “quên mình” của nhân vật chính. Nó chứng minh điều ngược lại không mấy hay về mối quan hệ “mẹ chồng – nàng dâu” vốn tồn tại dai dẳng từ ngàn xưa. Lòng hiếu thảo lạ lùng của Thị Phương không chỉ là một phẩm chất đạo đức mà còn một nét đẹp Việt nam – sự bình dị, nét đẹp ấy toát lên từ ở tâm hồn, ở tấm lòng của nhân vật. Nó không chỉ làm cảm động được khán giả – những người “trần” bình thường mà còn chinh phục, cảm hóa được cả thần linh

Các nhân vật khác trong vở cũng rất lạ: một quan Thừa tướng vừa oai nghiêm, vừa nhân hậu và có tư tưởng rất tiến bộ về hôn nhân. Ông trao cho con gái và con rể viên ngọc gia bảo như trao biểu tượng của truyền thống yêu thương, thủy chung. Mẹ Trương Viên, một nhân vật lạ không kém. Đó là bà lão nông dân hài hước, rất dân gian, dí dỏm và chan chứa lòng yêu thương mộc mạc chân thành, giống nhưng cũng khác hẳn với trăm nghìn bà mẹ nông dân khác. Nhân vật Quỷ cũng lạ, quỷ hát bài hát của tiên. Nhân vật Hổ hung dữ cũng bỗng hiền từ nhân hậu khi thấy hai mẹ con tranh nhau cái chết về mình. Ông tiên cũng là ông tiên với bầu rượu túi thơ chơi mây chơi gió… sự hài hước giữa các tính cách nhân vật vốn đã tinh túy trong các tích cổ làm cơ sở tạo nên được những lớp diễn lạ, độc đáo.

Sự “lạ” ấy còn được thể hiện trong văn chương, trong ngôn ngữ đối thoại thuần túy dân tộc với đặc tính nôm na, mộc mạc giàu âm điệu hàm chứa ý nghĩa thâm thúy. Dù là chỉnh lý hay viết lại thì hình tượng nhân vật Thị Phương đều đã được khắc họa một cách rõ nét thông qua các trò diễn Gặp Hổ, gặp Quỷ, Sơn thần khoét mắt… Và đặc biệt chú ý đến vai trò của viên ngọc gia bảo, viên ngọc tác động vào sự phát triển của vở diễn.

Một vở nữa khá thành công là vở Nàng Thiệt Thê viết lại từ tích chèo cổ Chu Mãi Thần. Tác giả Lương Tử Đức đã dụng công xây dựng nhân vật Chu Mãi Thần như là hiện thân của một nhân vật nho sinh đẹp nhất trong chèo cổ, quyết vượt lên mọi khó khăn để đạt được mục đích của mình về sự học, Chu Mãi Thần còn xử sự “đúng như một người quân tử” theo cách nói của giáo sư Vũ Khiêu. Bát thuốc ân tình mà chàng sắc cho Thiệt Thê sau lần gặp lại đã khiến nhiều khán giả rơi nước mắt. Nhân vật Thiệt Thê trong vở diễn được khắc họa một cách hồn nhiên, có nét gì đó giống hình tượng một con bướm, nhởn nhơ khoe sắc không biết nghĩ xa xôi gì về tương lai…

Và đó cũng chính là thông điệp mà các tác giả muốn gửi đến khá giả, bài học về một lối sống không có lý tưởng, chỉ vì những ham muốn vật chất tầm thường trước mắt, một cái giá phải trả cho những sai lầm nông nổi lúc tuổi trẻ. Hình tượng Thiệt Thê bỗng đẹp hẳn lên, hằn sâu trong tâm trí người xem – một số phận Thiệt Thê rất Chèo nhưng đầy âm hưởng hiện đại.

Từ thực tế khai thác vở diễn theo khuynh hướng chỉnh lý, cải biên hoặc viết lại các vở chèo cổ, từ góc nhìn văn hóa, những người làm chèo bỗng nhận ra một vấn đề lý luận, đó là vấn đề tiến tới cổ điển hóa nghệ thuật chèo cổ. Đây chính là quá trình đưa nghệ thuật chèo (cổ) bấy lâu vẫn được xác định là sân khấu dân gian lên sân khấu bác học, từ không chuyên lên chuyên nghiệp, từ bình diện dân tộc lên bình diện quốc gia, quốc tế. Con đường này các bậc tiền bối của Nhà hát Chèo Việt Nam đã bước đầu sáng tạo trong từng vở diễn cụ thể, để đạt tới sự hài hòa giữa các yếu tố nghệ thuật, sự mẫu mực về thẩm mỹ,trên cơ sở phát huy được những tinh hoa vốn có của nghệ thuật chèo cổ.

Như thế, trong chặng đường sáng tạo của Nhà hát Chèo Việt Nam 65 năm qua có một điểm nổi bật đó chính là hành trình đi đến cổ điển hóa nghệ thuật chèo (cổ). Những vở diễn mẫu mực được khai thác từ chèo cổ trên không chỉ là niềm tự hào của Nhà hát mà đã giúp cho các thế hệ của Nhà hát có một vốn nghề phong phú, để làm điểm tựa cho những sáng tạo mới luôn đáp ứng được yêu cầu của thời đại. Nghệ sĩ Nhà hát Chèo hôm nay hãy biết gìn giữ và phát huy kho báu này để xứng đáng là một đơn vị nghệ thuật đứng đầu ngành chèo cả nước.

Trần Minh Phượng 

Nguồn: Tạp chí VHNT số 388, tháng 10-2016

Nhà hát lớn Hà Nội rộng cửa đón các đơn vị nghệ thuật: Nhà hát Chèo Việt Nam với vở “Bắc Lệ đền thiêng”

VH – Đêm thứ hai trong đợt diễn thứ tư trong khuôn khổ dự án Đưa các chương trình nghệ thuật chất lượng cao vào Nhà hát Lớn một lần nữa khán giả Thủ đô được thưởng thức một không gian sân khấu chèo ấn tượng với vở Bắc Lệ đền thiêng. Có thể nói đây là vở diễn phá cách táo bạo của Nhà hát Chèo Việt Nam trên con đường tự làm mới mình.

imgm3388

Cảnh trong vở “Bắc Lệ đền thiêng”

“Bắc Lệ đền thiêng” xoay quanh câu chuyện gìn giữ di sản văn hóa của ông cha – tập tục thờ Mẫu và hát văn ở ngôi đền Bắc Lệ trên mảnh đất vùng biên ải Lạng Sơn trong những năm thực dân Pháp đô hộ. Kẻ xâm lược bắt người dân phá đền, cải đạo hòng phá hoại văn hóa truyền thống ngàn đời nơi đây. Nhưng làm sao phá nổi khi lời ca, tiếng hát và niềm thành kính vốn đã ăn sâu trong tâm trí người dân Việt? Người dân miền biên ải đã liên kết với nghĩa quân của thủ lĩnh Cai Kinh chờ ngày nhất tề giết giặc. Kế hoạch bại lộ, giặc đàn áp dã man nghĩa quân, bắt bà con dân làng lựa chọn hoặc phá đền, hoặc phải chết. Và dân làng đã chọn sự hy sinh.

Rất ngạc nhiên khi NSƯT Triệu Trung Kiên lại được đích thân Giám đốc Nhà hát Chèo Việt Nam đặt hàng viết kịch bản. Đây là một sản phẩm được viết từ Chợ kịch trên mạng do anh và một nhóm tác giả lập nên. Chủ đề tư tưởng xuyên suốt mà tác giả muốn gửi gắm là đất nước có thể bị xâm lăng, bị chiếm đóng nhưng bản sắc văn hóa Việt, tâm hồn Việt không bao giờ bị khuất phục. Việc tôn vinh bảo vệ nghi lễ hầu đồng, nghệ thuật hát văn chỉ là cái cớ mà trong sâu thẳm là việc bảo vệ bản sắc văn hóa, và cao hơn cả là bảo vệ Tổ quốc ngàn năm văn hiến.

imgm3491

Dùng phương tiện hát chèo để tôn vinh tiếng hát chầu văn mà không làm mất đi những đặc trưng của nghệ thuật chèo là một thử nghiệm thành công đáng ghi nhận của vở chèo Bắc Lệ đền thiêng. Qua vở diễn, ê kíp sáng tạo muốn gửi gắm những quan điểm làm chèo với tư duy rất mới. Một sân khấu được dàn dựng công phu, kỹ lưỡng với những cảnh diễn múa hát đông người. Một vở diễn đề tài cận đại nhưng rõ ràng vẫn phảng phất những mô típ nhân vật từ truyền thống như chánh tổng, lý trưởng, bên cạnh đó sự xuất hiện của những nhân vật mới trong chèo như nhân vật “ông Tây” cũng được xử lý hát múa rất khéo. Những tràng vỗ tay của khán giả khi được chứng kiến cảnh chàng trung úy Pháp hát chầu văn rất… ngọt. Diễn tả tình ái trên sân khấu chèo là điều vô cùng khó với sân khấu chèo nhưng chỉ cần một điệu múa và một giai điệu chèo cổ người xem đã “thấy” được phần nào mà không hề bị thô giữa Thị Ngọ và viên quan công sứ Pháp.

Cảnh kết là một trong những cảnh diễn thành công nhất của vở khi giặc Pháp ra lệnh đàn áp việc hát múa hầu đồng hay phá bỏ ngôi đền, dân làng nhất tề theo bà đền chọn việc giữ đền. Cảnh múa nhịp nhàng uyển chuyển xen trong tiếng hát văn thỉnh thoảng bị ngắt quãng khi các nhân vật bị giặc bắn chết dần. Hình ảnh về cái chết tập thể đã gây những xúc cảm rất mạnh đối với người xem bởi cách xử lý đậm chất bi hùng. Và đặc biệt giữa sự mất mát, đau thương và khốc liệt là sự sống sót duy nhất của một cháu bé. Lời ca được cất lên non nớt nhưng cũng thể hiện ý chí, sức sống mãnh liệt của người dân Việt. Từng lớp người ngã xuống nhưng những lớp thế hệ tiếp nối lại sẵn sàng đứng lên nối tiếp sứ mệnh của cha ông để văn hóa Việt nói riêng và dân tộc Việt mãi mãi trường tồn.

Thúy Hiền

Ảnh: Trần Huấn

(Trích đăng lại tin từ Báo văn hóa điện tử)

 

Phim kỷ niệm 65 năm thành lập Nhà hát Chèo Việt Nam

Nhân dịp kỷ niệm 65 năm thành lập Nhà hát Chèo Việt Nam (1951 – 2016), chúng tôi xin trân trọng giới thiệu tới khán giả cuốn phim ghi lại các buổi phỏng vấn các thế hệ nghệ sỹ để các bạn có cái nhìn tổng quan nhất về quá trình sưu tập, chỉnh lý, cải biên các tích Chèo cổ của cha ông cũng như sáng tạo các vở diễn mới.

Tâm tư với nghiệp Chèo

Nhân dịp kỷ niệm 65 năm thành lập Nhà hát Chèo Việt Nam (1951 – 2016), chúng tôi xin trân trọng giới thiệu tới bạn đọc cuốn sách  “Tâm tư với nghiệp Chèo”.

Mỗi một trang trong cuốn sách là những hồi ức, những dấu ấn sâu sắc về một chặng đường lịch sử để thấy được sự thay đổi, sự bứt phá, kể cả sự chèo chống với những gian nan của thời cuộc và sự tin tưởng hướng tới tương lai mà chúng tôi đã ghi lại được từ các cuộc phỏng vấn các thế hệ lãnh đạo, diễn viên, cán bộ đã, đang công tác tại nhà hát Chèo Việt Nam trong 65 năm qua.

Trong quá trình biên tập, với tiêu chí để bạn đọc cảm thấy gần gũi như chính mình đang trực tiếp được tham gia vào cuộc nói chuyện do chúng tôi thực hiện nên khi biên tập, chúng tôi chỉ cắt các ý trùng lặp, không can thiệp vào “giọng văn”, cố gắng giữ lại văn phong nói của người được phỏng vấn.

Khó có cuốn sách nào có thể ghi lại đầy đủ tất cả những gương mặt đã đóng góp cho sự phát triển của Nhà hát Chèo Việt Nam trong 65 năm. Khuôn khổ cuốn sách có hạn, thời gian gấp rút nên chúng tôi không thể tránh khỏi những sơ suất. Ban biên tập mong nhận được những ý kiến đóng góp chân thành từ các độc giả để chúng tôi có thể chỉnh sửa và hoàn thiện hơn ở các ấn bản phẩm tiếp theo.

Ban biên tập

Nhà hát Chèo Việt Nam: Kỷ niệm 65 năm thành lập và đón nhận Huân chương Lao động hạng Nhì

Nhà hát Chèo Việt Nam: Kỷ niệm 65 năm thành lập và đón nhận Huân chương Lao động hạng Nhì

                                             
Thừa ủy quyền của Chủ tịch nước, Thứ trưởng Huỳnh Vĩnh Ái trao Huân chương Lao động hạng Nhì cho NH Chèo VN

VH- Ngày 26.10, Nhà hát Chèo Việt Nam đã tổ chức lễ kỷ niệm 65 năm thành lập (1951-2016) và đón nhận Huân chương Lao động hạng Nhì. Đến tham dự buổi lễ có nguyên Bộ trưởng Bộ VHTTDL Hoàng Tuấn Anh, Thứ trưởng Huỳnh Vĩnh Ái…

Khởi đầu từ sự ra đời của Tổ Chèo trong Đoàn Văn công nhân dân Trung ương, được thành lập năm 1951 tại Chiến khu Việt Bắc, trong kháng chiến chống thực dân Pháp, sau hòa bình lập lại năm 1954, Tổ Chèo đã được nâng cấp trở thành Đoàn Chèo Trung ương. Trong những năm chống Mỹ cứu nước, Đoàn đã phát triển thành Nhà hát Chèo Trung ương rồi đổi tên là Nhà hát Chèo Việt Nam.

Trong 65 năm phát triển, Nhà hát đã đạt được rất nhiều thành tựu về mọi mặt, từ việc hoàn thành xuất sắc nhiệm vụ phục vụ công cuộc cách mạng giải phóng dân tộc, thống nhất đất nước và xây dựng chủ nghĩa xã hội đến nhiệm vụ sưu tầm, bảo tồn vốn Chèo cổ, chỉnh lý nâng cao các tác phẩm tiêu biểu của Chèo cổ, đến việc đào tạo các thế hệ nghệ sĩ cho ngành Chèo và nghiên cứu thử nghiệm phát triển Chèo.

Phát biểu tại buổi lễ, Thứ trưởng Huỳnh Vĩnh Ái đã biểu dương và ghi nhận những đóng góp của Nhà hát Chèo Việt Nam trong việc gìn giữ, kế thừa và phát triển nghệ thuật Sân khấu Chèo của dân tộc. Qua những bước thăng trầm của lịch sử, Nhà hát đã không ngừng lớn mạnh, khẳng định là đơn vị nghệ thuật Trung ương, cánh chim đầu đàn của nghệ thuật Chèo truyền thống Việt Nam.

Trong thời gian tới, Thứ trưởng đề nghị Nhà hát Chèo cần tập trung xây dựng đề án, kế hoạch phát triển Nhà hát trước mắt và lâu dài. Xây dựng nhiều tác phẩm nghệ thuật mới có chất lượng cao nhằm tuyên truyền , giới thiệu rộng rãi với nhân dân trong nước, đặc biệt là khán giả trẻ, khán giả nước ngoài. Không ngừng đoàn kết, phấn đấu khắc phục khó khăn, chú trọng đào tạo các tác giả, đạo diễn, nghệ sĩ trẻ có trình độ cao về chuyên môn để nâng cao chất lượng trong sáng tác, trong dàn dựng và biểu diễn nhằm xây dựng đơn vị ngày càng vững mạnh về tổ chức, dàn dựng nhiều vở diễn đạt chất lượng cao.

Tại buổi lễ, thừa ủy quyền của Chủ tịch nước và Thủ tướng Chính phủ, Thứ trưởng Huỳnh Vĩnh Ái đã trao Huân chương Lao động hạng Nhì cho Nhà hát Chèo Việt Nam; trao Bằng khen của Thủ tướng Chính phủ cho bốn cá nhân của Nhà hát Chèo đã có thành tích trong công tác từ năm 2011-2015, góp phần vào sự nghiệp xây dựng và phát triển đất nước.

65 năm Nhà hát Chèo Việt Nam

Nhà hát Chèo Việt Nam được khởi đầu từ sự ra đời của Tổ Chèo trong Đoàn Văn công nhân dân Trung ương, được thành lập năm 1951 tại Chiến khu Việt Bắc, trong kháng chiến chống thực dân Pháp. Sau khi hòa bình lập lại năm 1954, Tổ Chèo đã được nâng cấp trở thành Đoàn Chèo Trung ương. Trong những năm chống Mỹ cứu nước, Đoàn đã phát triển thành Nhà hát Chèo Trung ương rồi đổi tên là Nhà hát Chèo Việt Nam.

65 năm, qua từng bước trưởng thành và phát triển, Nhà hát Chèo Việt Nam đã đạt được rất nhiều thành tựu về mọi mặt, từ việc hoàn thành xuất sắc nhiệm vụ phục vụ công cuộc cách mạng giải phóng dân tộc, thống nhất đất nước và xây dựng chủ nghĩa xã hội đến nhiệm vụ sưu tầm, bảo tồn vốn Chèo cổ, chỉnh lý nâng cao các tác phẩm tiêu biểu của Chèo cổ, đến việc đào tạo các thế hệ nghệ sĩ cho ngành Chèo và nghiên cứu thử nghiệm phát triển Chèo trong thời đại mới.

– Vào thập kỷ 50, 60 thế kỷ XX, Đoàn Chèo Trung ương đã phối hợp với Ban Nghiên cứu Chèo Trung ương tập hợp các nghệ nhân Chèo tứ chiếng để sưu tầm toàn bộ các vở Chèo cổ tiêu biểu và nhiều vở Chèo Cải lương. Sưu tầm và phổ biến trên 150 làn điệu Chèo cổ có các bản ký âm trên giấy, ghi âm trên đĩa hát băng từ và xuất bản thành sách làm vốn liếng nghề tổ cho tất cả các đơn vị Chèo chuyên nghiệp và sân khấu Chèo không chuyên vận dụng vào tất cả các vở Chèo trên nửa thế kỷ qua. Các vở Chèo cổ tiêu biểu được chỉnh lý, cải biên trở thành các tác phẩm kinh điển của nghệ thuật chèo như Quan âm Thị Kính, Xúy Vân, Lưu Bình – Dương Lễ, Từ Thức, Trương Viên, Tôn Mạnh – Tôn Trọng, Chu Mãi Thần v.v… Đồng thời trau chuốt cho một số trích đoạn trở thành những viên ngọc quý sáng tỏa những giá trị nhân văn, giá trị nghệ thuật, giới thiệu với công chúng khán giả trong và ngoài nước liên tục trên 60 năm qua và đủ sức sống lâu dài còn mãi tới mai sau.

– Với sự truyền nghề tận tình của các nghệ nhân Chèo lỗi lạc, Đoàn Chèo Trung ương đã tổ chức các lớp tập huấn, đào tạo nên một thế hệ nghệ sĩ xuất sắc tiếp thu được hầu hết các bài bản, ngón nghề truyền thống từ làn điệu cho đến các vai mẫu trong Chèo cổ, rồi các thế hệ trước lại truyền cho các thế hệ sau. Cho đến nay có thể kể đến 8 thế hệ nghệ sĩ Chèo trong đó có rất nhiều nghệ sĩ đạt được cả 6 chữ vàng Thanh, Sắc, Thục, Tinh, Khí, Thần, đã biểu diễn thành công xuất sắc nhiều vai diễn mới, được Nhà nước phong tặng danh hiệu Nghệ sĩ Nhân dân, Nghệ sĩ ưu tú.

– 65 năm qua, Nhà hát Chèo Việt Nam luôn chú trọng nghiên cứu chuyên sâu về Chèo truyền thống, tìm ra những nguyên tắc cơ bản, những yếu tố mang đặc trưng ngôn ngữ của Chèo. Nhiều công trình nghiên cứu khoa học của cán bộ Nhà hát và cộng tác viên đã kế tiếp nhau hoàn thành được các Hội đồng thẩm định của Bộ Văn hóa – Thông tin, Bộ Văn hóa, Thể thao & Du lịch đánh giá cao, xếp vào hạng xuất sắc. Hầu hết các công trình nghiên cứu khoa học này đã được xuất bản thành sách, trở thành những cuốn cẩm nang quý giá cho các nghệ sĩ Chèo và thành nguồn tư liệu tham khảo rất quý cho các nhà nghiên cứu phê bình sân khấu, các giảng viên và sinh viên chuyên ngành, hoặc thay cho giáo trình giảng dạy ở bậc đại học và trên đại học. Trong đó có những cuốn sách mà tác giả đã được chọn để Nhà nước trao tặng Giải thưởng Hồ Chí Minh, Giải thưởng Nhà nước về Văn học – Nghệ thuật.

65 năm qua, Nhà hát Chèo Việt Nam đã luôn luôn coi trọng và tiến hành nhiều công trình thực nghiệm để tìm hướng đi đúng nhất cho nghệ thuật Chèo trong thời đại mới. Sự thành công và những mặt hạn chế có mức độ khác nhau ở các công trình dựng vở thực nghiệm. Nhưng tất cả đã giúp cho các nghệ sĩ và cán bộ nghệ thuật, chỉ đạo nghệ thuật của Nhà hát dần dần đúc kết được, rút ra được những luận điểm khoa học tiếp cận dần với chân lý khách quan để xác định phương hướng kế thừa và phát triển Chèo đúng nhất. Những bài học kinh nghiệm, những thành công của Nhà hát trong việc thử nghiệm Chèo hiện đại đã có ảnh hưởng sâu rộng lan tỏa tới hầu hết các Nhà hát Chèo, Đoàn Chèo chuyên nghiệp trong cả nước.

Bằng những tác phẩm xuất sắc cùng những hoạt động tích cực trong biểu diễn nghệ thuật, đào tạo nghệ sĩ, phục vụ đắc lực các nhiệm vụ chính trị của đất nước và đời sống tinh thần của nhân dân, 65 năm qua Nhà hát Chèo Việt Nam đã đóng góp đáng kể vào sự nghiệp xây dựng nền văn hóa Việt Nam tiên tiến và đậm đà bản sắc dân tộc, giới thiệu tinh hoa sân khấu dân tộc với bè bạn 5 châu. Những thành tựu nghệ thuật và những thành tích xuất sắc trong hoạt động biểu diễn phục vụ công cuộc cách mạng từ kháng chiến chống Pháp đến nay của Nhà hát đã được Đảng, Nhà nước và nhân dân ghi nhận, trao tặng nhiều phần thưởng cao quý và tôn vinh nhiều nghệ sĩ có tài năng xuất chúng, có cống hiến cho sự nghiệp chung.

Nhà hát đã được tặng thưởng: Huân chương Độc lập, Huân chương Lao động hạng Nhất, hạng Nhì, hạng Ba, và nhiều năm được nhận cờ thi đua của Bộ, cùng nhiều Bằng khen của Chính phủ, của Bộ. Nhiều nghệ sĩ được phong tặng danh hiệu NSND, NSƯT. Một số tác gia, đạo diễn, nhạc sĩ được tặng Giải thưởng Hồ Chí Minh, Giải thưởng Nhà nước về VHNT. Nhiều vở diễn của Nhà hát được tặng thưởng HCV, HCB trong các đợt Hội diễn, Liên hoan, cuộc thi Sân khấu Chèo chuyên nghiệp toàn quốc. Nhiều cá nhân cán bộ, nghệ sĩ được tặng thưởng Huân chương Độc lập, Huân chương kháng chiến, Huân chương Lao động và các kỷ niệm chương, huy chương khác. Rất nhiều nghệ sĩ giành được HCV, HCB trong các đợt Liên hoan, Hội diễn mà hiện chưa thể thống kê được.

Kế thừa và phát huy truyền thống tốt đẹp của Nhà hát 65 năm qua, các cán bộ nghệ sĩ, diễn viên, công nhân viên chức của Nhà hát đang cố gắng khắc phục mọi khó khăn thử thách để hoàn thành nhiệm vụ được Bộ Văn hóa, Thể thao & Du lịch giao cho, thực hiện tốt chức năng của một Nhà hát nghệ thuật quốc gia.

Trong sự tiếp biến văn hóa do hội nhập quốc tế, đồng thời chịu tác động của cơ chế thị trường, việc bảo tồn và phát triển Chèo mà vẫn giữ được bản sắc dân tộc là hết sức khó khăn. Nhà hát Chèo Việt Nam đã kiên trì thừa kế và phát huy những nguyên tắc cơ bản của chèo truyền thống, quyết tâm xây dựng những vở diễn thực sự là Chèo, không lai tạp, không biến dạng, và góp phần củng cố niềm tin vững chắc và sự tồn tại của chèo truyền thống.

ThS .Thanh Ngoan

 

Nhà hát lớn Hà Nội rộng cửa đón các đơn vị nghệ thuật: Người xem “vào cuộc” cùng người diễn (02/9/2016)

“Ăn no rồi lại nằm khoèo

Nghe giục trống Chèo bế bụng đi xem

Chẳng thèm ăn chả ăn nem

Thèm ăn cơm tẻ thèm xem hát Chèo”.

Sau câu ca dao chẳng biết có tự bao giờ về chèo của NSND Lê Khanh là hơn 120 phút thăng hoa của các nghệ sĩ Nhà hát Chèo Việt Nam trong khán phòng Nhà hát Lớn Hà Nội chật kín người xem cùng với sự hiện diện của Bộ trưởng Bộ Văn hóa Thể thao và Du lịch Nguyễn Ngọc Thiện và các Thứ trưởng Lê Khánh Hải, Vương Duy Biên, Đặng Thị Bích Liên.

Xứng tầm một thương hiệu chèo “xịn”imgl7954
Những tràng pháo tay vang dội cả khán phòng biểu diễn của Nhà hát Lớn đã chứng tỏ những tình cảm nồng nàn của người dân Thủ đô khi đến với chương trình “Âm nhạc và các trích đoạn Chèo truyền thống mẫu mực” của Nhà hát Chèo Việt Nam.
Khán giả cũng như “lên đồng” với nghệ thuật chèo với biết bao cung bậc cảm xúc. Lúc đồng cảm với sự khao khát nồng nàn của Thị Màu, lúc bị cuốn đi cùng câu hát tình tứ “Đào liễu có một mình. Em đi đâu hỡi cô nàng ơi, Đào liễu có một mình” bằng sự dí dỏm, trẻ trung và trữ tình của những chàng trai, cô gái làng Chèo. Khi lại rộn rã, giòn tan trước trò diễn cực vui của trích đoạn Thị Màu – Nô – Phú Ông trong vở chèo “Quan Âm Thị Kính”. Rồi lại bị hút hồn theo nữ NSƯT Kim Liên với những phút “lên đồng” thăng hoa qua Giá Ông Hoàng Mười – Cô bé Đông Cuông. Toàn bộ phần sau của chương trình được dành để tôn vinh nghệ thuật âm nhạc chèo truyền thống và các nhạc công được tha hồ tung tẩy với đàn tranh, đàn nguyệt, trống đế, tiêu…

imgl8652
NSƯT Vân Quyền không giấu nổi cảm xúc vui mừng của người truyền dạy cho một số trò là diễn viên đảm đương các vai chính trong các trích đoạn của chương trình lần này. Chị chia sẻ: “Lớp nghệ sĩ, nhạc công biểu diễn ngày hôm nay trên sân khấu đã chứng tỏ được bản lĩnh vững vàng cũng như thương hiệu của Nhà hát Chèo Việt Nam. Tuy còn trẻ nên kỹ năng chưa đạt tới sự chỉn chu, điêu luyện nhưng các em đã vô cùng sáng tạo cho vai diễn của mình, phả được hơi thở của cuộc sống hôm nay vào các nhân vật chèo truyền thống đời hơn, sống động hơn. Phần Năm cung Chèo cũng đã có nhiều phá cách sáng tạo dựa trên những nhân vật, những nét nhạc của truyền thống nhưng được dàn dựng, phối khí mới cũng rất ấn tượng”.
Một chương trình chèo được đánh giá là “xịn” bởi cách dàn dựng và diễn xuất có chất lượng đã thực sự ghi điểm cho sân khấu truyền thống ở đêm diễn thứ 3 trong chủ trương đưa nghệ thuật truyền thống vào biểu diễn tại Nhà hát Lớn.

Ai bảo khán giả quay lưng lại với Chèo?

Chứng kiến cảnh người con trai cõng ông bố già 86 tuổi mang tên Ngô Hiếu bị gãy cổ xương đùi không đi được, sải bước tiến vào Nhà hát để xem mới thấy hết được sự say Chèo của một bộ phận khán giả, đặc biệt là khán giả có tuổi. Cụ ông Ngô Hiếu cho biết: “Trước kia tôi đã từng đi Bê và công tác ở Đoàn ca múa Tổng cục Chính trị. Con gái tôi làm ở Báo Hà Nội mới mời bố mẹ một đôi vé để vào xem. Tôi không ngờ nghệ thuật Chèo giờ phát triển đến như vậy. Các nghệ sĩ, nhạc công hôm nay đã thực sự nâng cấp cho nghệ thuật Chèo phù hợp với hơi thở cuộc sống hiện đại từ cách dàn dựng cho tới trang phục biểu diễn và họ diễn cũng rất tuyệt vời”.

img_4764 img_4771-copy

Bộ trưởng Nguyễn Ngọc Thiện và lãnh đạo Bộ tặng hoa các nghệ sĩ sau đêm diễn

Bác Nguyễn Thanh Hà (83 tuổi), chồng đã 84 tuổi nhà ở tận Dịch Vọng, Hà Nội đã bắt taxi đi tới Nhà hát Lớn để được xem Chèo. Bác Hà nói: “Tôi mê Chèo từ khi chưa lấy chồng. Vì vậy nếu có cơ hội để xem Chèo tôi sẽ không bỏ qua. Ngày hôm nay trên sân khấu của Nhà hát Lớn vẫn là các trích đoạn mà tôi đã từng xem nhưng cảm xúc rất mới và tuyệt vời bởi các nghệ sĩ diễn rất giỏi, sân khấu cũng rất đẹp. Các cháu múa mềm lắm, hát cũng rất ngọt. Thưởng thức Chèo trong không gian ở Nhà hát Lớn khiến người xem có cảm giác sang trọng hơn, chất lượng hơn”.
Vẫn biết khán giả đến với Chèo, mê Chèo thường là lớp người đã có tuổi thế nhưng vẫn có những gương mặt thanh niên, sinh viên hiện diện trong khán phòng. Cô sinh viên năm thứ 4 trường Đại học Kinh tế thuộc Đại học Quốc gia Hà Nội Đào Mai Hương rất chăm chú xem cùng mẹ. “Em thường xem các chương trình ca nhạc nhẹ, em cũng đã được nghe hát Chèo ở phố cổ. Thi thoảng được nghe hát Chèo cũng cảm thấy rất thú vị. Vậy là thêm một điểm diễn Chèo truyền thống để người xem có thể lựa chọn. Biểu diễn Chèo ở Nhà hát Lớn trong không gian lịch sự, theo em rất phù hợp với đối tượng khán giả quốc tế. Em nhất định sẽ giới thiệu cho các bạn nước ngoài của em”.

imgl8389

Nghệ sĩ giao lưu với khán giả

imgl8487      imgl8762   imgl8036Các tiết mục trong đêm diễn

Nhà hát Lớn, “bà đỡ” cho những tác phẩm nghệ thuật chất lượng

Xin được chiếc vé mời hiếm hoi trong chương trình, Ngọc Anh – sinh viên lớp diễn viên Chèo do Nhà hát Chèo Việt Nam phối hợp với trường Đại học Sân khấu điện ảnh Hà Nội đào tạo vô cùng phấn khởi. “Nhìn các anh chị nghệ sĩ của Nhà hát Chèo diễn được khán giả yêu quý, trân trọng bằng những tràng pháo tay không ngớt, em thấy mình có thêm động lực để gắn bó với con đường diễn viên Chèo mà mình đang dấn thân”.
Trong cả ba chương trình diễn trong đợt đầu ra quân của kế hoạch công diễn các tác phẩm nghệ thuật chất lượng cao tại Nhà hát Lớn đều thấy có vợ chồng họa sĩ, NSND Doãn Châu. Mang một chút băn khoăn hỏi ông về việc đưa Chèo vốn thường diễn các chiếu Chèo sân đình vào một sân khấu sang trọng với kiến trúc của phương Tây như Nhà hát Lớn liệu có độ chênh.
Họa sĩ, NSND Doãn Châu nói một cách hình ảnh: “Hãy tưởng tượng xem Chèo ở Nhà hát Lớn giống như việc các ông đồ viết thư pháp trên giấy. Những chữ “tâm”, chữ “phúc” được viết bằng chữ Nho, chữ Hán trên giấy rất mộc mạc nhưng nếu được lồng kính, để trang trọng sẽ có một giá trị rất khác. Cũng là món khoai lang dân dã của người dân bình thường nhưng khi được bóc vỏ và đặt lên những đĩa bát sang trọng lại trở thành một món ăn đặc biệt đối với người thưởng thức. Theo tôi, sân khấu to hay nhỏ đều có những cái hay riêng và với Chèo, một loại hình nghệ thuật độc đáo như Chèo thì vẫn phát huy được giá trị”.
Ba đêm diễn kín chỗ, người xem ngồi từ đầu cho đến khi kết thúc chứng tỏ khán giả không thờ ơ với những chương trình nghệ thuật có chất lượng cao, nhất là khi nó được biểu diễn ở “thánh đường” sang trọng như Nhà hát Lớn Hà Nội. Đó chính là những tín hiệu vui, rất vui tạo thêm quyết tâm cho những người đang trên con đường kéo khán giả trở lại với nghệ thuật, với sàn diễn sang trọng bậc nhất của Việt Nam.

Thúy Hiền

Ảnh: Trần Huấn

 

Chương trình biểu diễn và giao lưu nghệ thuật của Nhà hát Chèo Việt Nam và Phillips Exeter Academy

Tối 10.3, tại Nhà hát Chèo Kim Mã đã diễn ra Chương trình biểu diễn và giao lưu nghệ thuật của Nhà hát Chèo Việt Nam và Phillips Exeter Academy. Thứ trưởng Bộ Văn hóa Thể thao và Du lịch Vương Duy Biên, đại diện Đại sứ quán Hoa Kỳ tại Việt Nam và các tổ chức phi chính phủ của Hoa Kỳ, các nhà hát của VN đã tới dự.

Phát biểu tại chương trình, ông Terry J.White, Tham tán Thông tin – Văn hoá Đại sứ quán Hợp chủng quốc Hoa Kỳ nhận định chương trình biểu diễn và giao lưu nghệ thuật là một hoạt động tiêu biểu đầu tiên nằm trong chuỗi các hoạt động sẽ diễn ra trong năm 2015 nhân sự kiện kỷ niệm 20 năm bình thường hoá quan hệ Việt Nam – Hoa Kỳ. Những chương trình văn hoá nghệ thuật được tổ chức đã thể hiện rõ nhất mối quan hệ hữu nghị giữa hai nước.

Các học sinh của Phillips Exeter Academy đã vượt nửa vòng Trái đất để tham dự chương trình giao lưu với nghệ sĩ của Nhà hát Chèo VN cho thấy nhu cầu mong muốn được giao lưu, hiểu biết nền văn hoá nghệ thuật của nhân dân hai nước, mong muốn thắt chặt hơn mối quan hệ hữu nghị.

giao-luu-2

Ông Terry J.White, Tham tán Thông tin – Văn hoá Đại sứ quán Hợp chủng quốc Hoa Kỳ

Ở phần một, Nhà hát Chèo Việt Nam đã gửi tới những bản nhạc chèo truyền thống, những nhạc cụ truyền thống được các nhạc sĩtrình tấu, phát triển và phối hợp nhuần nhuyễn, cùng với các nhân vật tiêu biểu của nghệ thuật chèo truyền thống như Thị Màu trong Quan Âm Thị Kính, Suý Vân trong Tự sự Suý Vân… Ở phần hai, Dàn nhạc giao hưởng Phillips Exeter Academy đã trình diễn các sáng tác của các nhà soạn nhạc Mỹ và châu Âu như John Philip Sousa, Mozart, Arcangelo Corellin, Schuller…

Đặc biệt là nghệ sĩ hai nước đã cùng nhau biểu diễn trong hai tiết mục Hề mồi thắt lưng xanh và Đường trường duyên phận. Chỉ trong vài tiếng trước giờ biểu diễn, nghệ sĩ hai nước đã cùng nhau giao lưu, tập luyện, kết quả là nghệ sĩ của bạn đã chơi được làn điệu chèo của VN bằng nhạc cụ của mình trong hai tiết mục Hề mồi thắt lưng xanh và Đường trường duyên phận.

img_7046  giao-luu-3

Các nghệ sĩ chèo VN và học sinh của Phillips Exeter Academy Hoa Kỳ

Chia sẻ những cảm xúc của mình, ông Rohan Smith, Giám đốc Dàn nhạc hợp xướng Phillips Exeter Academy cho biết: “Chúng tôi vô cùng vinh dự khi được sang tham gia chương trình này và càng thú vị hơn khi giao lưu và biểu diễn cùng nghệ sĩ VN mới biết là nghệ thuật chèo của VN đã có từ rất lâu đời tới cả nghìn năm, chúng tôi thật hạnh phúc khi được cùng biểu diễn với một nền âm nhạc nghệ thuật truyền thống lâu đời của các bạn Việt Nam. Nghệ thuật Chèo Việt Nam đậm chất nhân văn và vô cùng cuốn hút, đó là lý do các nghệ sĩ trẻ của Hoa Kỳ đã vô cùng hào hứng khi cùng hát và chơi nhạc cùng nghệ sĩ Việt Nam. Có thể ví nghệ thuật chèo của Việt Nam như một dạng opera của phương Đông. Sự giao thoa của hai dòng nhạc cổ điển phương Tây và Chèo Việt Nam đã mang tới một hình ảnh đẹp cho sự hợp tác, học hỏi lẫn nhau giữa các nền văn hoá”.

Nghệ thuật Chèo tìm đường đổi mới

GD&TĐ – Cũng như nhiều môn nghệ thuật khác, nghệ thuật chèo đang rơi vào tình trạng khó khăn trước cơ chế thị trường và cơn lốc xâm nhập của các luồng văn hóa ngoại lai.

Những buổi diễn vắng khách triền miên khiến cho không ít nghệ sĩ trăn trở, khát khao tìm một lối đi mới cho nghệ thuật chèo.

Vốn cổ mai một

Vào những năm 60, 70, đầu những năm 80 của thế kỷ trước, chèo với đề tài hiện đại này đã góp phần làm nên một thời kỳ cực thịnh của sân khấu. Có thể kể đến “Đường về trận địa” của Tào Mạt, Hoài Giao, “Sợi tơ vàng” của Việt Dung, “Những cô thợ dệt” của Trần Huyền Trân…

Cùng với sự phát triển của xã hội, các loại hình giải trí mới ra đời, nhiều người đã không còn mặn mà với sân khấu chèo nữa, sân khấu truyền thống nói chung nghệ thuật chèo nói riêng dần dần mất đi vị thế của mình. Nhiều năm nay, việc bán vé cho các đêm diễn chèo, tuồng truyền thống dường như chỉ còn trong “giấc mơ” của những người làm nghề.

Đã có nhiều giải pháp để “cứu” nghệ thuật truyền thống như Dự án đưa chèo vào trường học, dự án “Long Thành diễn xướng” nhưng đến nay, các môn nghệ thuật này vẫn rơi vào khủng hoảng, nhất là vấn đề nhân lực.

Đạo diễn Lê Tuấn Cường, Phó Trưởng phòng Nghệ thuật Nhà hát Chèo Việt Nam cho rằng, nghệ thuật truyền thống không thu hút được giới trẻ theo học vì người ta nhìn thấy mức sống của anh em nghệ sĩ truyền thống rất khó khăn. Trong khi đó, đào tạo chèo vô cùng khó khăn, vất vả trong nhiều năm trời thế nhưng thu nhập hát một giờ không bằng cát-sê 1/100 ca sĩ thị trường. “Cả đoàn chúng tôi diễn một tối cát-sê 20 triệu đồng với 40 con người, 3 ô tô phục vụ, không bằng cát-sê của một ca sĩ thị trường. Điều này là một trong những nguyên nhân không thu hút được các em học sinh đến với nghệ thuật chèo”.

Nỗ lực vực dậy nghệ thuật chèo

Bộ VH-TT&DL đã có văn bản về việc phối hợp tổ chức thực hiện “Đề án đào tạo diễn viên, nhạc công cho các đơn vị nghệ thuật Tuồng, nghệ thuật Chèo, nghệ thuật Cải lương và Dân ca kịch chuyên nghiệp trong cả nước giai đoạn 2016 – 2020”. Thông tin này được đưa ra trước thềm mùa tuyển sinh nghệ thuật chuyên nghiệp 2016 – 2017.

Theo đó, Bộ VH-TT&DL giao Cục Nghệ thuật biểu diễn chủ trì, phối hợp với Trường ĐH Sân khấu – Điện ảnh Hà Nội, Trường ĐH Sân khấu – Điện ảnh TPHCM, Trường Trung cấp nghệ thuật Xiếc và Tạp kỹ Việt Nam tổ chức thực hiện đào tạo diễn viên, nhạc công cho các đơn vị nghệ thuật tuồng, nghệ thuật chèo trong cả nước theo Đề án đã được Bộ VH-TT&DL phê duyệt.

Trước đó, năm 2013, nhằm giải quyết sự thiếu hụt lực lượng nghệ sĩ, Nhà hát Chèo Việt Nam trực thuộc Bộ VH-TT&DL đã xin cơ chế tổ chức đào tạo diễn viên theo phương pháp truyền nghề tại đơn vị. Hiện nay, Nhà hát Chèo Việt Nam đang rất vui mừng khi đào tạo được khóa học hơn 20 học sinh hệ trung cấp (độ tuổi 15 – 18 ở các tỉnh, thành phía Bắc) với nhiều gương mặt tiềm năng cho nghệ thuật chèo, từ đào, kép cho đến nhạc công… Đây là những nỗ lực cho thấy sự quyết liệt đẩy lùi khó khăn, mở ra nhiều cánh cửa đón người yêu nghệ thuật truyền thống.

Công bằng mà nói, khi người nghệ sỹ còn “mướt mải” lo chuyện cơm áo, làm việc tay trái, “chân ngoài dài hơn chân trong” thì sân khấu truyền thống còn trì trệ, thậm chí là phải đối mặt với nguy cơ thất truyền là điều không quá khó để hiểu. Thiết nghĩ, để các nghệ sĩ sống được bằng nghề và trụ vững trong xã hội hiện đại vốn vô vàn những lựa chọn giải trí… thì chúng ta không chỉ đơn độc trông chờ vào sự nỗ lực và hy sinh không mệt mỏi của các nghệ sĩ, mà Nhà nước và các cơ quan, đơn vị chức năng cần tạo điều kiện và có những chính sách đãi ngộ phù hợp hơn. Đặc biệt, cần lắm sự thay đổi về nhận thức và ứng xử của cộng đồng với nghệ thuật truyền thống.

Theo Đề án, năm 2016 tuyển sinh đào tạo diễn viên, nhạc công sân khấu tuồng và sân khấu chèo, năm 2017 tuyển sinh đào tạo diễn viên, nhạc công đối với cải lương và dân ca kịch. Đối với nghệ thuật tuồng, chèo mỗi đơn vị tuyển 15 diễn viên và 5 nhạc công, đối với nghệ thuật cải lương, dân ca kịch mỗi đơn vị được tuyển 10 diễn viên và 3 nhạc công. Khu vực tuyển sinh tại 35 tỉnh, thành phố trực thuộc trên toàn quốc và mỗi chuyên ngành sẽ lựa chọn địa bàn tuyển sinh theo sự phát triển nghệ thuật truyền thống ở từng khu vực.

(Nguồn: Báo mới)