Rồng Phượng “khoe sắc” trên sân khấu chèo

SONY DSC

Không chỉ là câu chuyện về tình yêu đôi lứa, vở chèo Rồng phượng còn là câu chuyện về làng nghề, về lòng vị tha.

Kỳ công khi dựng chèo

Từng là tác phẩm gây tiếng vang với phiên bản cải lương của Nhà hát Trần Hữu Trang vào năm 2005, tác phẩm văn học Rồng phượng của nhà viết kịch Lê Duy Hạnh tiếp tục được Nhà hát Chèo Việt Nam dàn dựng phiên bản chèo dưới sự chuyển thể của tác giả Trần Đình Văn. Rồng phượng là câu chuyện kể về mối thù truyền kiếp của ba thế hệ hai làng nghề thêu truyền thống. Chỉ vì hai chiếc áo thêu rồng, thêu phượng đã tạo nên mối thù truyền kiếp của làng nghề phía Đông và phía Tây. Số phận nghiệt ngã khiến Nam và Phượng ở làng Đông và làng Tây yêu nhau nhưng không đến được với nhau. Bi kịch tiếp tục xảy đến khi đến đời con cái họ lại gặp gỡ và yêu thương.

NSƯT Thanh Ngoan, Giám đốc Nhà hát Chèo Việt Nam kiêm đạo diễn của vở tâm sự, chị rất thích tứ rồng phượng nên ngay khi đọc tác phẩm, trong đầu chị đã hình dung thấy nhiều khoảng để đưa vào không gian chèo. Bản thân chị khi tiếp xúc với kịch bản này cũng chưa biết tác phẩm từng được dựng thành cải lương. Tuy nhiên, khi biết đến, chị cũng không xem bản cải lương vì không muốn bị ảnh hưởng.

Từ chối chia sẻ về kinh phí dàn dựng nhưng theo nghệ sĩ Thanh Ngoan, Rồng phượng khá tốn kém bởi sự đầu tư hoành tráng về bối cảnh, trang phục cũng như có hơn 40 diễn viên tham gia. Sự hoành tráng đó một phần vì muốn thay đổi suy nghĩ của khán giả khi nghĩ về chèo, cũng như muốn kéo khán giả đến rạp. Không chỉ có tính giáo dục về làng nghề, vở còn có nhiều ý nghĩa về tình yêu đôi lứa và gia đình. Tuyến truyện có chuyện xưa và chuyện nay trong tình yêu của ba thế hệ nên có thể tiếp cận được với nhiều đối tượng khán giả.

Là vở chèo đề tài hiện đại, sân khấu và trang phục của vở diễn cũng được tính toán để mang tới không gian mở. Sân khấu không được trang trí theo phong cách tả thực mà được thiết kế mang tính ước lệ, gợi mở. Bục bệ được sử dụng linh hoạt, khi mở sẽ tạo thành không gian của hai làng, nhưng khi đóng lại thành nội cảnh gia đình. Đặc biệt, lấy bối cảnh làng nghề thêu nên những tấm lụa được tận dụng triệt để. Không chỉ trang trí không gian diễn, toàn bộ phục trang áo dài của diễn viên được thiết kế bằng lụa tơ tằm cao cấp. Bức tranh rồng phượng cũng được thiết kế kỳ công, sắp xếp để đạt hiệu quả cao nhất. Trong những cảnh xung đột nội bộ, tranh rồng phượng luôn được tách ra. Nhưng khi hai làng hòa hợp, bức tranh được đóng lại thành một bức vẽ hoàn chỉnh.

Để làm được điều ấy, nghệ sĩ Thanh Ngoan đã phải đi nhiều làng nghề để học hỏi kinh nghiệm, quan sát rồi từ đó, nảy ra những ý tưởng thiết kế cho vở diễn. Chị cho biết, đề tài hiện đại luôn là một thách thức với chèo. “Phải làm sao khi đưa chèo vào mà ăn nhập với không gian, âm nhạc là một khó khăn. Tôi đã sắp xếp tuyến truyện theo suy nghĩ của mình để mạch lạc và dễ hiểu hơn. Lấy bối cảnh làng nghề nhưng tôi muốn nói đến văn hóa Việt. Ở đâu đó vẫn có những người luôn ganh ghét đố kỵ, ai cũng cho mình là cao. Nếu không nhường nhịn, không hòa hợp với nhau sẽ không bao giờ hoàn thiện, giống như rồng phượng phải là một bức tranh hoàn chỉnh”, NSƯT Thanh Ngoan tâm sự.

Hướng tới người trẻ

Thuộc đề tài hiện đại nên Rồng phượng không chỉ gây khó ở phần làm sao ăn nhập cảnh trí, âm nhạc. Việc đào tạo diễn viên thể hiện tốt tâm lý nhân vật cũng là điều đạo diễn Thanh Ngoan “đau đầu”. Nữ nghệ sĩ cho hay, đề tài hiện đại đòi hỏi khả năng diễn xuất tâm lý của nhân vật rất cao bởi nếu không diễn thật, diễn không sâu thì khán giả sẽ không tin. Đây là thách thức không nhỏ vì diễn viên phải diễn hài hòa, vừa hát chèo nhưng vẫn phải thoại, mà phải thoại thế nào để không quá kịch. Điều này đòi hỏi diễn viên phải có nghề, có kinh nghiệm mới có thể làm thực sự tốt.

Dù vậy, trong Rồng phượng, diễn viên chủ yếu là người trẻ trong Đoàn Nghệ thuật I của Nhà hát. Nghệ sĩ Thanh Ngoan thừa nhận, khâu phân tích kịch bản và hướng dẫn tâm lý để diễn viên biết vận dụng tâm lý nhân vật khiến chị mất nhiều công sức nhất. Không chỉ phân tích kịch bản, chị còn phải lấy ví dụ ngoài đời thực để các diễn viên lấy cảm xúc từ đó. Bản thân các diễn viên phải tập rất nhiều, nhiều hôm phải tập luyện đến khuya.

“Nếu chọn thì tôi có thể chọn người giỏi phù hợp và đỡ mất công sức, nhưng sẽ không đào tạo được diễn viên. Phải cho người trẻ cơ hội và phải vất vả với diễn viên trẻ thì họ mới có kinh nghiệm biểu diễn, mới trưởng thành. Với một nhà hát, công việc đào tạo không thể dừng lại. Các diễn viên trẻ cần được rèn giũa nhiều hơn và qua thời gian, họ sẽ hoàn thiện hơn về tâm lý, kỹ năng diễn xuất”, nữ nghệ sĩ cho hay.

Đảm nhận vai Nam trong Rồng phượng, diễn viên Tất Dũng thừa nhận, đây là vai khó với anh. Việc vừa phải hát chèo, vừa diễn thoại đạt tâm lý nội tâm nhân vật nhưng lại không được quá kịch là một trở ngại lớn. “Ngoài những giờ tập trên sân khấu, về nhà tôi vẫn tập thoại. Ngồi rửa bát cũng tập thoại, tập hát mà vẫn cảm thấy chưa ổn, chưa hài lòng. Có lẽ chúng tôi cần có thời gian nhiều hơn để rèn luyện mới đạt được sự ưng ý”, diễn viên Tất Dũng cho biết.

(Nguồn: Hoàng Anh – Báo Điện tử Giao thông)